सेयरबजारमा ओइरिँदैछ ७.६० करोड कित्ता सेयर, बजारमा कस्तो प्रभाव पर्ला ?

काठमाण्डौ । आगामी महिनामा विभिन्न सूचीकृत कम्पनीका ठूलो परिमाणका सेयरको लकइन अवधि समाप्त हुँदै गर्दा दोस्रो बजारसामु एउटा प्रश्न उभिएको छ-कारोबार गर्न मिल्ने सेयरको संख्या बढेपछि त्यसलाई धान्ने खरिद माग कति बलियो रहला ?

हिमालयन रि इन्स्योरेन्स, सर्वोत्तम सिमेन्ट्स, मुक्तिनाथ कृषि कम्पनी र नेपाल वेयरहाउजिङलगायतका कम्पनीको लकइन खुल्ने समय नजिकिँदै छ। यसले सम्बन्धित कम्पनीमा सम्भावित आपूर्ति, ठूला सेयरधनीको लगानी रणनीति र बजारको तरलतालाई एकसाथ चासोको विषय बनाएको छ।

तर लकइनमुक्त हुने सेयरको सम्पूर्ण संख्या बिक्री आदेश बनेर बजारमा आउने होइन। रोक्का अवधि सकिएपछि बिक्रीको सम्भावना खुल्छ; वास्तविक बिक्री भने सेयरधनीको निर्णय र लागू हुने अन्य नियामकीय व्यवस्थामा निर्भर हुन्छ।

हिमालयन रिमा किन केन्द्रित हुन सक्छ बजारको नजर ?

उपलब्ध प्रारम्भिक विवरणअनुसार हिमालयन रि इन्स्योरेन्सको संस्थापकतर्फ ७ करोड ६० लाख ७६ हजार र कर्मचारीतर्फ ६ लाख ५२ हजार ८० कित्ता गरी कुल ७ करोड ६७ लाख २८ हजार ८० कित्ता सेयरको लकइन पुसमा समाप्त हुने उल्लेख छ। यसको अन्तिम संख्या र कारोबारयोग्य हुने मिति भने कम्पनीको आधिकारिक सूचनाबाट पुष्टि गर्नुपर्ने हुन्छ।

यो परिमाणले बजारको ध्यान तान्ने आधार स्पष्ट छ। ठूलो स्वामित्व भएका सेयरधनीले आफ्नो हिस्साको थोरै प्रतिशत मात्रै बिक्री गर्ने निर्णय गर्दा पनि उल्लेख्य कित्ता बजारमा आउन सक्छ।

यद्यपि, पुनर्बीमा कम्पनीको संस्थापक सेयर भएकाले लकइन अवधि सकिनुलाई सबै सेयर स्वतः सर्वसाधारणसरह निर्बाध कारोबारयोग्य भएको अर्थमा बुझ्न मिल्दैन। बिक्रीमा लागू हुने क्षेत्रगत सर्त, स्वीकृति र सेयरधनीको अवस्थासमेत हेर्नुपर्ने हुन्छ।

त्यसैले हिमालयन रिको हकमा ‘कति कित्ताको लकइन खुल्छ ?’ सँगै ‘कति कित्ता, कुन प्रक्रियाबाट बिक्री गर्न मिल्छ ?’ भन्ने प्रश्न पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुनेछ।

कुन कम्पनीको कहिले ? विवरणमा देखियो फरक

लकइनको मिति सम्बन्धमा पुराना अनुमानित तालिका र पछिल्ला सार्वजनिक सूचनाबीच अन्तर देखिएको छ।

माथिल्लो मैलुङ खोला जलविद्युत्को हकमा सार्वजनिक विवरणमा ८४ लाख ९० हजार ८०० कित्ता सेयरको लकइन कात्तिक २ गते समाप्त हुने उल्लेख छ। प्रारम्भिक सामग्रीमा भने कात्तिक २४ गते र ८४ लाख ९० हजार कित्ता भनिएको थियो।

चिरख्वा हाइड्रोपावरको विवरणमा अझ ठूलो अन्तर छ। हालका सार्वजनिक विवरणअनुसार कम्पनीको संस्थापकतर्फ २८ लाख, स्थानीयतर्फ २ लाख ४ हजार ७०० र कर्मचारीतर्फ १६ हजार गरी ३० लाख २० हजार ७०० कित्ता सेयरको लकइन कात्तिक १४ गते समाप्त हुँदैछ। प्रारम्भिक सामग्रीमा उल्लेख भएको पुस ५ गते र १ करोड ७२ लाखभन्दा बढी कित्ताको विवरण यससँग मेल खाँदैन।

मुक्तिनाथ कृषि र नेपाल वेयरहाउजिङको लकइन मंसिरमा तथा सर्वोत्तम सिमेन्ट्सको फागुनमा समाप्त हुने सार्वजनिक विवरण छन्। यद्यपि, अवधि समाप्त हुने दिन र त्यसपछि कारोबार खुल्ने दिनको भिन्नता पनि स्पष्ट गर्न आवश्यक छ। कम्पनीको पछिल्लो आधिकारिक सूचना नै निश्चित मिति र परिमाणको आधार हुनुपर्छ।

यसले लगानीकर्तालाई एउटा महत्त्वपूर्ण सन्देश दिन्छ—पुरानो तालिकामा देखिएको मिति वा सामाजिक सञ्जालमा फैलिएको कित्ता संख्यालाई मात्रै आधार बनाएर निर्णय गर्नु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ।

आपूर्तिको आकारभन्दा मागसँगको अनुपात महत्त्वपूर्ण

करोडौं कित्ता लकइनमुक्त हुँदैमा मूल्य अनिवार्य रूपमा घट्छ भन्ने हुँदैन। बजारमा असर बुझ्न बिक्रीमा आउन सक्ने सेयर र त्यसलाई खरिद गर्ने मागको सम्बन्ध हेर्नुपर्छ।

नियमित रूपमा ठूलो कारोबार हुने कम्पनीमा थप बिक्री सहजै समाहित हुन सक्छ। कारोबार कम हुने कम्पनीमा भने तुलनात्मक रूपमा सानो बिक्री आदेशले पनि मूल्यमा दबाब पार्न सक्छ।

यसैले लकइन खुल्ने कुल संख्यासँगै सम्बन्धित कम्पनीको औसत दैनिक कारोबार, बजारमा उपलब्ध सेयर र खरिदकर्ताको सक्रियता हेर्नु उपयोगी हुन्छ।

ठूला सेयरधनीले बिक्री नगरे पनि सम्भावित आपूर्तिको आशङ्काले खरिदकर्ता पर्खाइमा बस्न सक्छन्। यस्तो अवस्थामा वास्तविक बिक्री सुरु हुनुअघि नै कारोबारको गति र मूल्यमा असर देखिन सक्छ। तर त्यसलाई पुष्टि गर्न वास्तविक कारोबारको प्रवृत्ति हेर्नुपर्छ।

पूर्वसूचनाको सीमा बढ्यो, अवधि छोटियो

यही समयमा नेपाल धितोपत्र बोर्डले आधारभूत सेयरधनीको बिक्री पूर्वसूचनासम्बन्धी व्यवस्था संशोधन गरेको छ।

संशोधित निर्देशनअनुसार, निर्देशनको दायरामा पर्ने र आईपीओका बखत कायम आधारभूत सेयरधनीले लकइन समाप्त भएपछि आफूले धारण गरेको सेयरको १५ प्रतिशत वा सोभन्दा बढी बिक्री गर्नुपर्ने भए पाँच कारोबार दिनअघि सम्बन्धित कम्पनीलाई जानकारी दिनुपर्ने व्यवस्था छ। कम्पनीले उक्त सूचना यथाशीघ्र नेप्सेमार्फत सार्वजनिक गर्ने व्यवस्था मिलाउनुपर्छ। यसअघि सीमा ५ प्रतिशत र पूर्वसूचना अवधि १५ दिन थियो।

यहाँ १५ प्रतिशत भन्नाले कम्पनीको कुल चुक्ता सेयरको १५ प्रतिशत बुझिँदैन। सम्बन्धित आधारभूत सेयरधनीले आफूसँग रहेको सेयरमध्ये बिक्री गर्न चाहेको अनुपात बुझिन्छ।

उदाहरणका लागि, कुनै सेयरधनीसँग १० लाख कित्ता भए त्यसको १५ प्रतिशत एक लाख ५० हजार कित्ता हुन्छ। निर्देशनको दायरामा पर्ने त्यस्तो बिक्रीका लागि पूर्वसूचनाको व्यवस्था आकर्षित हुन्छ।

बिक्रीको सूचना र सम्पन्न कारोबार छुट्याउनुपर्छ

बजारमा बिक्री पूर्वसूचना आएपछि त्यसमा उल्लेख भएको सबै सेयर बिक्री भइसकेको जस्तो प्रतिक्रिया देखिन सक्छ। तर सूचना बिक्रीको योजनासँग सम्बन्धित हुन्छ; सम्पन्न कारोबारको प्रमाण छुट्टै हो।

बिक्रीकर्ताले चाहेको मूल्यमा खरिदकर्ता भेटिन्छ कि भेटिँदैन, कति चरणमा बिक्री हुन्छ र वास्तविक रूपमा कति कित्ता हस्तान्तरण हुन्छ भन्ने विषयले परिणाम निर्धारण गर्छ।

त्यसैले ठूला सेयरधनीको पूर्वसूचनासँगै दैनिक कारोबारको परिमाण, मूल्यको चाल र उपलब्ध बिक्री सम्पन्न भएको विवरणसमेत तुलना गर्नुपर्छ।

लगानीकर्ताका लागि अब के महत्त्वपूर्ण ?

आगामी महिनाको बजार मूल्याङ्कन गर्दा लकइन खुल्ने मिति मात्रै पर्याप्त सूचक हुनेछैन। कम्पनीको नाफा, नगद प्रवाह, ऋणभार, व्यवसायको सम्भावना र बजारमूल्यसँगै थप आपूर्ति समाहित गर्ने क्षमता हेर्नुपर्ने हुन्छ।

ठूला सेयरधनीको बिक्रीले तत्काल दबाब सिर्जना गर्न सक्छ। समयसँगै सेयरको स्वामित्व फैलँदा कारोबारको तरलता बढ्ने सम्भावना पनि रहन्छ। कुन प्रभाव बलियो हुन्छ भन्ने कुरा कम्पनी र बजारको अवस्थाअनुसार फरक पर्नेछ।

आगामी महिनामा बजारको वास्तविक परीक्षा लकइनमुक्त हुने कित्ताको घोषणामा भन्दा त्यसपछि देखिने बिक्री र खरिदको सन्तुलनमा हुनेछ। हिमालयन रि र सर्वोत्तमजस्ता ठूलो सेयर संरचना भएका कम्पनीमा यही सन्तुलनले मूल्यको दिशा बुझ्न महत्त्वपूर्ण आधार दिनेछ।