दशैंको किनमेलमा ठगको जालो: एउटा गलत क्लिकले रित्तिन सक्छ खाता

काठमाडौं । दशैंको किनमेलको हतार छ। पसलमा राखिएको क्यूआर स्क्यान गर्‍यो, रकम हाल्यो अनि भुक्तानी गर्‍यो। तर, पैसा पठाउनुअघि मोबाइलमा देखिएको नाम पसलकै हो कि होइन भनेर हेर्न छुटाउनुभएको त छैन? यही सानो असावधानीले तपाईंको रकम गलत खातामा पुग्न सक्छ।

किनमेलको भुक्तानीदेखि टाढा रहेका आफन्तलाई दक्षिणा पठाउनसम्म डिजिटल माध्यम सहज बनेको छ। यही सहजताबीच नक्कली क्यूआर, बैंकको नाममा आउने सन्देश र ओटीपी माग्ने फोनले उपभोक्तालाई ठगीको जोखिममा पार्न सक्छन्। चाडपर्वको व्यस्ततामा हतारिएर कारोबार गर्दा यस्तो जोखिम थपिन सक्छ।

ठगीको प्रयास सधैं शंकास्पद देखिने सन्देशबाट मात्रै हुँदैन। कहिले ‘दशैं उपहार जित्नुभयो’ भन्ने खबर आउन सक्छ, कहिले ‘खाता बन्द हुँदैछ, तत्काल विवरण अद्यावधिक गर्नुहोस्’ भन्ने चेतावनी। लोभ वा डर देखाएर हतारमा निर्णय गराउनु यस्ता प्रयासको साझा विशेषता हो।

क्यूआर स्क्यान गरेपछि नाम हेर्नुहोस्, त्यसपछि मात्रै पैसा पठाउनुहोस्

क्यूआर स्क्यान हुनु मात्रै सही ठाउँमा भुक्तानी हुन लागेको प्रमाण होइन। भुक्तानी पुष्टि गर्नुअघि एपमा देखिएको व्यक्ति वा व्यवसायको नाम जाँच गर्नुहोस्। पसलको नामसँग विवरण नमिलेमा सम्बन्धित व्यक्तिसँग बुझेर मात्रै अगाडि बढ्नुहोस्।

रकम लेख्दा अंक पनि दोहोर्‍याएर हेर्नुहोस्। कारोबार सफल भएको स्थिति र विवरण जाँचेर भुक्तानीको प्रमाण सुरक्षित राख्नुहोस्।

ओटीपी माग्ने व्यक्तिलाई आफ्नो खाताको चाबी नदिनुहोस्

‘बैंकबाट बोलेको’, ‘खाता नवीकरण गर्नुपर्ने’ वा ‘कारोबार मिलाउनुपर्ने’ भन्दै कसैले ओटीपी, पिन वा पासवर्ड मागेमा नदिनुहोस्। फोन गर्ने व्यक्तिले तपाईंको नाम वा केही व्यक्तिगत विवरण सही बताउँदैमा उसलाई विश्वास गर्नु हुँदैन।

ओटीपी, एटीएम पिन र मोबाइल बैंकिङ पासवर्ड खाताको सुरक्षासँग जोडिएका गोप्य विवरण हुन्। समस्या समाधान गरिदिने बहानामा कसैले मोबाइलको स्क्रिन साझा गर्न वा अपरिचित एप राख्न भनेमा पनि सावधान हुनुहोस्।

उपहार र छुटको लोभमा लिंक नखोल्नुहोस्

दशैंको शुभकामनासँगै आउने हरेक उपहार, चिठ्ठा वा छुटको सन्देश वास्तविक नहुन सक्छ। बैंक वा परिचित संस्थाको लोगो देखिएकै आधारमा लिंक सुरक्षित मान्नु हुँदैन।

खाता अद्यावधिक गर्न, पुरस्कार लिन वा रकम फिर्ता पाउन भन्दै आएको लिंकमा बैंकिङ विवरण नभर्नुहोस्। कुनै सूचना सही हो कि होइन भन्ने जाँच गर्न सम्बन्धित संस्थाको आधिकारिक एप, वेबसाइट वा आफूले पहिल्यै पुष्टि गरेको सम्पर्क माध्यम प्रयोग गर्नुहोस्।

दक्षिणा पठाउँदा नाम र रकम दुवै मिलाउनुहोस्

आफन्तको नाममा सन्देश आएर नयाँ खातामा पैसा पठाउन भनिएको छ भने परिचित नम्बरमा फोन गरेर पुष्टि गर्नुहोस्। सामाजिक सञ्जालको सन्देशकै भरमा रकम नपठाउनुहोस्।

कारोबार गर्दा सार्वजनिक वाइफाइको प्रयोगबाट जोगिनुहोस्। मोबाइलमा बलियो लक राख्नुहोस् र फोन तथा बैंकिङ एप अद्यावधिक राख्नुहोस्।

शंका लागेपछि ढिला नगर्नुहोस्

शंकास्पद पेजमा पासवर्ड वा ओटीपी भरेको, गोप्य विवरण दिएको वा आफूले नगरेको कारोबार देखिएको छ भने तत्काल बैंकको आधिकारिक सम्पर्क माध्यममा जानकारी दिनुहोस्। आवश्यकताअनुसार डिजिटल बैंकिङ सेवा वा कार्ड रोक्का गर्न अनुरोध गर्नुहोस्।

ठगीसँग सम्बन्धित सन्देश, फोन नम्बर, कारोबार नम्बर र स्क्रिनसट सुरक्षित राख्नुहोस्। रकम ठगी भएको अवस्थामा बैंकसँगै सम्बन्धित प्रहरी निकायमा उजुरी दिनुहोस्। ‘पैसा फिर्ता ल्याइदिन्छु’ भन्दै फेरि शुल्क वा गोप्य विवरण माग्ने व्यक्तिको विश्वास नगर्नुहोस्।

दशैंको खर्च र दक्षिणा सुरक्षित राख्न भुक्तानीअघि केही सेकेन्ड छुट्याउनुहोस्- प्राप्तकर्ताको नाम हेर्नुहोस्, रकम मिलाउनुहोस् र गोप्य विवरण आफैंसँग राख्नुहोस्।