लगातारको गिरावटपछि सुनचाँदीमा तीव्र उछाल, के सकिएकै हो सस्तिने क्रम ?

काठमाडौं । लगातारको गिरावटपछि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनचाँदीको मूल्य फेरि तीव्र गतिमा उकालो लागेको छ। अमेरिकी मध्यावधि निर्वाचनपछि कमजोर बनेको डलर र घटेको अमेरिकी सरकारी ऋणपत्रको प्रतिफलसँगै बहुमूल्य धातुमा खरिद बढ्दा मूल्यले एकाएक छलाङ मारेको हो।

बुधबार नोभेम्बर ४ को उपलब्ध बजार तस्बिरअनुसार सुन प्रतिट्रोय औंस १०१.६० डलर अर्थात् २.५८ प्रतिशतले बढेर ४ हजार ३२.०५ डलर पुगेको छ। चाँदी भने सुनभन्दा तीव्र गतिमा बढेको छ। यसको मूल्य प्रतिऔंस २.२९ डलर अर्थात् ४.६२ प्रतिशतले उक्लिएर ५२.०२ डलर पुगेको देखिन्छ। यी कारोबार भइरहँदाका मूल्य हुन् र दिनको अन्तिम मूल्य फरक पर्न सक्छ।

यो उछालसँगै बजारमा मुख्य प्रश्न उठेको छ-के सुनचाँदीको गिरावट सकिएको हो वा लगातार घटेको बजारमा केही समयका लागि खरिद मात्रै फर्किएको हो?

अमेरिकी चुनावपछि किन बढ्यो सुन ?

रोयटर्सको समाचारअनुसार अमेरिकी मध्यावधि निर्वाचनमा डेमोक्र्याटिक पार्टीले प्रतिनिधिसभा र सिनेटमा नियन्त्रण हासिल गरेपछि डलर कमजोर बनेको छ। कार्यपालिका र संसद्बीच सम्भावित नीतिगत अवरोध तथा सरकारी खर्चको दिशाबारे नयाँ आकलनले अमेरिकी ऋणपत्रको प्रतिफलसमेत घटाएको छ। यही परिवर्तनबाट सुनले तत्काल लाभ पाएको बजार विश्लेषकहरूको भनाइ छ।

सुनको अन्तर्राष्ट्रिय कारोबार डलरमा हुन्छ। डलर कमजोर हुँदा अन्य मुद्रा भएका खरिदकर्ताका लागि सुन तुलनात्मक रूपमा सस्तो पर्छ। त्यसले मागलाई सहयोग गर्छ। अर्कोतर्फ सुनले ब्याज दिँदैन। ऋणपत्रबाट प्राप्त हुने प्रतिफल घट्दा सुन राख्दाको अवसर लागत कम हुन्छ र लगानीकर्ताको आकर्षण बढ्न सक्छ।

यसपटक राजनीतिक परिणामसँगै आर्थिक नीतिको अनिश्चितता पनि जोडिएको छ। अमेरिकी बजारमा प्रविधि तथा कृत्रिम बौद्धिकता क्षेत्रमा सम्भावित कडा नियमनको आकलन भइरहँदा विश्व सेयरबजारमा दबाब देखिएको रोयटर्सले जनाएको छ। यस्तो अवस्थामा सम्पत्तिको सुरक्षा खोज्ने लगानीको केही हिस्सा सुनतर्फ मोडिन सक्ने पृष्ठभूमि बनेको छ। 

अमेरिका–इरानबीचको तनाव पनि बजारको चासोमा छ। वार्ता निष्कर्षमा नपुगेको र सैन्य कारबाही पुनः सुरु हुन सक्ने अनिश्चितताले सुरक्षित सम्पत्तिको मागलाई थप आधार दिएको अन्तर्राष्ट्रिय समाचारमा उल्लेख छ।

चाँदीमा किन अझ ठूलो छलाङ ?

उपलब्ध तस्बिरमा चाँदीको प्रतिशतगत वृद्धि सुनको भन्दा झन्डै दोब्बर छ। यसले बहुमूल्य धातुतर्फ फर्किएको खरिदमा चाँदीले अझ तीव्र प्रतिक्रिया जनाएको देखाउँछ।

डलर र ऋणपत्रको प्रतिफल घट्नु चाँदीका लागि पनि सहयोगी बनेको छ। यसबाहेक अघिल्लो गिरावटपछि सस्तोमा खरिद गर्ने प्रवृत्ति र मूल्य घट्ने अनुमानमा बिक्री गरेका कारोबारीले कारोबार बन्द गर्न पुनः खरिद गर्ने प्रक्रियाले उछाल बढाएको हुन सक्छ। यद्यपि पछिल्ला यी दुई कारणको प्रत्यक्ष पुष्टि गर्ने कारोबार विवरण उपलब्ध छैन।

चाँदीको मूल्यमा लगानी मागसँगै औद्योगिक मागको अपेक्षा पनि जोडिन्छ। त्यसैले आर्थिक गतिविधि कमजोर हुने संकेत आएमा सुनलाई सुरक्षित लगानीको मागले सहयोग गरे पनि चाँदीमा औद्योगिक मागको चिन्ताले दबाब दिन सक्छ।

एक दिनको उछालले गिरावट सकिएको पुष्टि गर्दैन

प्राप्त तस्बिरको सबैभन्दा अर्थपूर्ण पक्ष दैनिक वृद्धिसँगै देखिएको लामो अवधिको गिरावट हो। त्यसमा सुनको मूल्य ३० दिनमा ५.५३ प्रतिशत र ६ महिनामा १३.७७ प्रतिशत घटेको उल्लेख छ। अर्थात् बुधबारको तीव्र वृद्धिका बाबजुद सुनले अघिल्लो गिरावट पूरै भर्पाइ गरिसकेको छैन।

यसकारण अहिलेको उछाललाई बजारमा खरिद फर्किएको संकेतका रूपमा लिन सकिए पनि निरन्तर बढ्ने नयाँ चरण सुरु भएको निष्कर्ष निकाल्न हतार हुन्छ। त्यसका लागि आगामी कारोबारमा मूल्य टिक्नुपर्ने र थप खरिद आउनुपर्ने हुन्छ।

अब मूल्य कुन दिशामा जान सक्छ ?

निकट अवधिको दिशा अमेरिकी डलर, ऋणपत्रको प्रतिफल र फेडरल रिजर्भको ब्याजदरसम्बन्धी अपेक्षाले निर्धारण गर्ने सम्भावना छ। शुक्रबार सार्वजनिक हुने अमेरिकी रोजगारी विवरणलाई बजारले अर्को प्रमुख संकेतका रूपमा हेरिरहेको छ।

रोजगारी अपेक्षाभन्दा कमजोर आयो र त्यसले ब्याजदर बढ्ने अपेक्षा घटायो भने सुनचाँदीलाई थप सहयोग पुग्न सक्छ। उल्टो, बलियो रोजगारी वा उच्च मुद्रास्फीतिको संकेतले डलर र ऋणपत्रको प्रतिफल बढाएमा अहिलेको उछालपछि पुनः बिक्री दबाब आउन सक्छ।

रोयटर्सको पछिल्लो विवरणमा मुद्रास्फीतिका कारण अमेरिकी केन्द्रीय बैंक कडा रहने सम्भावना औंल्याइएको छ। त्यस समयमा कारोबारीले डिसेम्बरमा ब्याजदर बढ्ने सम्भावना ८२ प्रतिशत आकलन गरेका थिए। यो अपेक्षा कायम रहेमा सुनको थप वृद्धिमा अवरोध आउन सक्छ। reuters.com

बजार अब तीन सम्भावित दिशामा अघि बढ्न सक्छ। डलर कमजोर भइरहे र अनिश्चितता बढे उकालो जारी रहन सक्छ। चुनावपछिको प्रतिक्रिया मत्थर भए मूल्य केही समय सीमित दायरामा तलमाथि हुन सक्छ। डलर पुनः बलियो भए वा ब्याजदर वृद्धिको अपेक्षा चर्किए अहिलेको लाभको केही हिस्सा गुम्न सक्छ।

नेपाली बजारमा कस्तो असर ?

अन्तर्राष्ट्रिय वृद्धि कायम रहे नेपाली बजारमा पनि मूल्य बढ्ने दबाब पर्न सक्छ। तर नेपालमा प्रतितोला मूल्य अन्तर्राष्ट्रिय दरसँगै डलर–रुपैयाँ विनिमय दर, आयातमा लाग्ने कर तथा स्थानीय आपूर्ति र लागतमा निर्भर हुन्छ। विश्व बजारमा सुन २.५८ प्रतिशत बढ्दैमा नेपालमा पनि ठीक त्यति नै प्रतिशत बढ्छ भन्ने हुँदैन।

धनतेरस र तिहारको खरिद तयारी भइरहेका बेला आएको यो उछालले सस्तो मूल्य पर्खिरहेका उपभोक्ताको लागत बढाउन सक्छ। तर अन्तर्राष्ट्रिय मूल्य मात्रै हेरेर नेपालको नयाँ प्रतितोला दर तोक्न मिल्दैन।

अहिलेको बढोत्तरीको स्पष्ट आधार डलरको कमजोरी र चुनावपछि फेरिएको बजार अपेक्षा हो। यो वृद्धि कति टिक्छ भन्ने परीक्षण भने आगामी अमेरिकी आर्थिक तथ्यांक र ब्याजदरको अपेक्षाले गर्नेछन्। सुनचाँदीमा तत्काल एकोहोरो बढोत्तरीभन्दा तीव्र उतारचढाव जारी रहने सम्भावनालाई बढी ध्यान दिनुपर्ने अवस्था छ।