प्रभूको खातामा ‘छलछाम’को गन्ध: २० अर्ब बढी कर्जा समस्याग्रस्त हुनसक्ने

काठमाडौं। प्रभू बैंक लिमिटेडको वित्तीय स्वास्थ्य गम्भीर संकटतर्फ धकेलिएको बैंकले सार्वजनिक गरेको आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को चौथो त्रैमासिक अपरिष्कृत वित्तीय विवरणले पुष्टि गरेको छ।

अघिल्लो आर्थिक वर्षमा ८७ करोड २३ लाख रुपैयाँ खुद नाफा कमाएको बैंक यस वर्ष १ अर्ब ९ करोड २८ लाख रुपैयाँ खुद घाटामा पुगेको छ। बैंकको खराब कर्जा अनुपात एक वर्षमै ७.०१ प्रतिशतबाट बढेर १५.५५ प्रतिशत पुगेको छ। खुद खराब कर्जा अनुपातसमेत १.७६ प्रतिशतबाट उकालो लागेर ६.२१ प्रतिशत पुगेको छ।

बैंकले औपचारिक रूपमा खराब कर्जा १५.५५ प्रतिशत देखाए पनि प्रभू बैंककै उच्च व्यवस्थापनसँग निकट स्रोतले वास्तविक खराब कर्जा अनुपात २५ प्रतिशतभन्दा माथि रहेको दाबी गरेको छ।

ती स्रोतका अनुसार बैंक व्यवस्थापनले नेपाल राष्ट्र बैंकका केही विभागीय प्रमुखहरूको सल्लाह र सहजीकरणमा कर्जा वर्गीकरण तथा प्रोभिजनिङमा समायोजन गरी खराब कर्जा करिब १० प्रतिशत बिन्दु कम देखाएको हो। यो दाबीको स्वतन्त्र पुष्टि हुन बाँकी छ। तर बैंकको प्रकाशित विवरणमै देखिएको अत्यधिक खराब कर्जा, कमजोर कर्जा नोक्सानी सुरक्षा, अर्बौंको घाटा तथा ऋणात्मक वितरणयोग्य नाफाले उक्त दाबीमाथि गम्भीर र निष्पक्ष छानबिन आवश्यक देखाएको छ।

बैंकले सार्वजनिक गरेको वित्तीय विवरण अपरिष्कृत हो। बैंक स्वयंले समेत राष्ट्र बैंक तथा बाह्य लेखापरीक्षकको परीक्षणपछि प्रकाशित तथ्यांक परिवर्तन हुनसक्ने उल्लेख गरेको छ।

बिजशालाको अघिल्लो खुलासा वित्तीय विवरणबाटै पुष्टि

बिजशालाले केही समयअघि प्रभू बैंकको वास्तविक खराब कर्जा २५ प्रतिशतभन्दा माथि पुगेको र बैंक व्यवस्थापनले वित्तीय विवरणमा त्यसको पूर्ण प्रतिबिम्ब नदेखाउने प्रयास गरिरहेको विषय स्रोतको दाबीका आधारमा सार्वजनिक गरेको थियो।

त्यसबेला बैंकको औपचारिक तथ्यांकभन्दा अवस्था निकै खराब रहेको स्रोतको दाबीलाई बैंकको पछिल्लो विवरणले थप बल पुर्‍याएको छ। बैंकले २५ प्रतिशत एनपीएल स्वीकार नगरे पनि आफैँले सार्वजनिक गरेको १५.५५ प्रतिशत खराब कर्जा नै नेपालको वाणिज्य बैंकिङ क्षेत्रका लागि असामान्य रूपमा उच्च र चिन्ताजनक हो।

अघिल्लो वर्ष ७.०१ प्रतिशत रहेको खराब कर्जा एक वर्षमै ८.५४ प्रतिशत बिन्दुले बढेको छ। प्रतिशतका आधारमा यो करिब १२२ प्रतिशतको वृद्धि हो। अर्थात् बैंकले स्वीकार गरेको तथ्यांकमै खराब कर्जाको अनुपात एक वर्षमा दोब्बरभन्दा बढी भएको छ।

यदि स्रोतले दाबी गरेअनुसार वास्तविक एनपीएल २५ प्रतिशत वा त्यसभन्दा माथि छ भने बैंकले प्रकाशित गरेको अनुपात र वास्तविक अनुपातबीच कम्तीमा ९.४५ प्रतिशत बिन्दुको अन्तर देखिन्छ।

बैंकले देखाएको २ खर्ब १४ अर्ब ५५ करोड रुपैयाँको कर्जा आधारमा सांकेतिक हिसाब गर्दा १५.५५ प्रतिशत एनपीएल करिब ३३ अर्ब रुपैयाँ बराबर हुन्छ। यही आधारमा एनपीएल २५ प्रतिशत भए खराब कर्जा करिब ५३ अर्ब ६४ करोड रुपैयाँ पुग्न सक्छ। अर्थात् प्रकाशित तथ्यांकको तुलनामा करिब २० अर्ब रुपैयाँ थप कर्जा समस्याग्रस्त हुनसक्ने प्रश्न उठ्छ।

यो सांकेतिक गणना मात्र हो। वास्तविक खराब कर्जा र त्यसमा गर्नुपर्ने प्रोभिजन निर्धारण गर्न कर्जाको वर्गीकरण, धितोको अवस्था, असुली अवधि, ब्याज आम्दानी पहिचान र राष्ट्र बैंकको नियामकीय व्यवस्थाअनुसार प्रत्येक कर्जा फाइलको परीक्षण गर्नुपर्छ।

एनपीएल लुकाइएको हो भने अर्बौंको प्रोभिजन पनि दबाइएको हुनसक्ने

बैंकले यो वर्ष कर्जा तथा अन्य नोक्सानीबापत ४ अर्ब ९४ करोड ४४ लाख रुपैयाँ इम्पेयरमेन्ट चार्ज गरेको छ। अघिल्लो वर्ष यस्तो रकम २ अर्ब ४० करोड २९ लाख रुपैयाँ थियो। एक वर्षमा इम्पेयरमेन्ट खर्च १०५.७३ प्रतिशतले बढेको छ।

यति ठूलो प्रोभिजनपछि पनि बैंकको खराब कर्जा नियन्त्रणमा आउनुको सट्टा १५.५५ प्रतिशत पुगेको छ। अझ गम्भीर पक्ष, बैंकको कुल कर्जा नोक्सानी प्रोभिजन र कुल खराब कर्जाबीचको अनुपात १२६.६५ प्रतिशतबाट घटेर ६९.२७ प्रतिशतमा झरेको छ।

यसको अर्थ बैंकले स्वीकार गरेको प्रत्येक १०० रुपैयाँ खराब कर्जाविरुद्ध जम्मा ६९ रुपैयाँ हाराहारीको कर्जा नोक्सानी सुरक्षा कायम भएको देखिन्छ। अघिल्लो वर्ष यस्तो सुरक्षा खराब कर्जाभन्दा बढी थियो।

स्रोतले दाबी गरेअनुसार करिब १० प्रतिशत बिन्दु एनपीएल कम देखाइएको प्रमाणित भए बैंकले गर्नुपर्ने अतिरिक्त प्रोभिजन, ब्याज आम्दानीको उल्टो लेखांकन र पूँजी पर्याप्ततामा पर्ने प्रभाव अहिले देखाइएको भन्दा निकै ठूलो हुन सक्छ।

यस्तो अवस्थामा राष्ट्र बैंकको कर्जा वर्गीकरण तथा कर्जा नोक्सानी व्यवस्था उल्लंघन भए–नभएको परीक्षण गर्न बैंकको ठूला ऋणी, पुनर्संरचना गरिएका कर्जा, एभरग्रिनिङको आशंका भएका खाता, धितो मूल्यांकन र ब्याज पूँजीकरणसम्बन्धी सम्पूर्ण विवरणको विशेष लेखापरीक्षण आवश्यक देखिन्छ।

प्रभू बैंकको एकल वित्तीय विवरणअनुसार खुद नतिजामा झन्डै १ अर्ब ९६ करोड रुपैयाँको नकारात्मक परिवर्तन आएको छ।

बैंकको समूहगत खुद घाटा अझ ठूलो, १ अर्ब २९ करोड ९७ लाख रुपैयाँ छ। अघिल्लो वर्ष समूहले १ अर्ब १ करोड १६ लाख रुपैयाँ नाफा कमाएको थियो।

ऋण असुली संकट: निक्षेप बढ्दा कर्जा घट्यो

बैंकको निक्षेप सामान्य रूपमा बढे पनि कर्जा प्रवाह घटेको छ। ग्राहक निक्षेप ३ खर्ब ४२ अर्ब १९ करोड रुपैयाँबाट १.७१ प्रतिशत बढेर ३ खर्ब ४८ अर्ब ४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।

तर ग्राहकलाई प्रवाह भएको कर्जा तथा सापटी २ खर्ब २५ अर्ब ४६ करोड रुपैयाँबाट ४.८४ प्रतिशत घटेर २ खर्ब १४ अर्ब ५५ करोड रुपैयाँमा सीमित भएको छ।

कर्जा घट्दा पनि खराब कर्जा अनुपात दोब्बरभन्दा बढी हुनु झनै गम्भीर संकेत हो। यसले बैंक नयाँ व्यवसाय विस्तारभन्दा पुरानो कर्जा असुली, समस्याग्रस्त ऋण व्यवस्थापन र ब्यालेन्ससिट सफा गर्न संघर्षरत रहेको देखाउँछ।

बैंकको कर्जा–निक्षेप अनुपात ६७.८६ प्रतिशतमा झरेको छ। अघिल्लो वर्ष यस्तो अनुपात ७०.७८ प्रतिशत थियो। बैंकसँग लगानीयोग्य स्रोत हुँदाहुँदै पनि गुणस्तरीय कर्जा विस्तार गर्न नसकेको वा जोखिमका कारण कर्जा प्रवाहमा संकुचन आएको संकेत यसले गर्छ।

खुद ब्याज आम्दानी बढ्यो, तर खराब कर्जाले सबै निल्यो

बैंकको ब्याज आम्दानी २३ अर्ब २२ करोड ९५ लाख रुपैयाँबाट ५.३९ प्रतिशत घटेर २१ अर्ब ९७ करोड ६९ लाख रुपैयाँमा झरेको छ। ब्याज खर्च भने १६ अर्ब ३ करोड १६ लाख रुपैयाँबाट घटेर १२ अर्ब ७१ करोड ११ लाख रुपैयाँ कायम भएको छ।

ब्याज खर्च उल्लेख्य घटेका कारण खुद ब्याज आम्दानी ७ अर्ब १९ करोड ७९ लाख रुपैयाँबाट २८.७४ प्रतिशत बढेर ९ अर्ब २६ करोड ५८ लाख रुपैयाँ पुगेको छ।

कुल सञ्चालन आम्दानी पनि १० अर्ब ५७ करोड २६ लाख रुपैयाँबाट करिब १९.८४ प्रतिशत बढेर १२ अर्ब ६७ करोड १५ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। तर ४ अर्ब ९४ करोड रुपैयाँको इम्पेयरमेन्ट चार्ज तथा अन्य नियामकीय समायोजनले आम्दानीको लाभ पूरै निलेको छ।

यसले प्रभू बैंकको मुख्य समस्या नियमित बैंकिङ आम्दानीभन्दा कर्जाको गुणस्तर, विगतमा गरिएको कर्जा प्रवाह र त्यसबाट सिर्जित सम्भावित नोक्सानी भएको स्पष्ट गर्छ।

सञ्चित घाटा ६.३१ अर्ब, लाभांशको सम्भावना समाप्त

बैंकको वितरणयोग्य नाफा ६ अर्ब ३१ करोड ३१ लाख रुपैयाँ ऋणात्मक पुगेको छ। अघिल्लो वर्ष पनि यस्तो रकम २ अर्ब ५६ करोड ५५ लाख रुपैयाँ ऋणात्मक थियो।

एक वर्षमै वितरणयोग्य घाटा करिब ३ अर्ब ७४ करोड ७६ लाख रुपैयाँ थपिएको छ। बैंकको रिटेन्ड अर्निङसमेत ६ अर्ब ३१ करोड रुपैयाँ ऋणात्मक छ।

यसबाट तत्काल लाभांश वितरणको सम्भावना समाप्त भएको मात्र होइन, आगामी वर्षहरूमा कमाएको नाफाको ठूलो हिस्सा पुरानो सञ्चित घाटा पूर्ति गर्न प्रयोग गर्नुपर्ने अवस्था देखिन्छ।

बैंकको प्रतिसेयर आम्दानी ऋणात्मक १.०२ रुपैयाँ, सम्पत्तिमाथिको प्रतिफल ऋणात्मक ०.०६ प्रतिशत र इक्विटीमाथिको प्रतिफल ऋणात्मक ०.७१ प्रतिशतमा झरेको छ। प्रतिसेयर नेटवर्थ १४०.९२ रुपैयाँ छ।

पूँजी पर्याप्ततामाथि पनि दबाब

बैंकको कुल पूँजी पर्याप्तता अनुपात १२.५० प्रतिशतबाट घटेर ११.८३ प्रतिशतमा झरेको छ। प्राथमिक पूँजी अनुपात पनि ८.८३ प्रतिशतबाट ८.१७ प्रतिशतमा ओर्लिएको छ।

अहिले प्रकाशित तथ्यांकका आधारमा बैंकले न्यूनतम नियामकीय सीमाभन्दा माथि पूँजी देखाएको भए पनि वास्तविक एनपीएल २५ प्रतिशतभन्दा बढी रहेको स्रोतको दाबी प्रमाणित भए थप प्रोभिजनले नाफा, सञ्चित कोष र पूँजी पर्याप्ततामाथि ठूलो दबाब पार्न सक्छ।

त्यस्तो अवस्थामा बैंकलाई पूँजी संरक्षण योजना, लाभांश रोक्का, कर्जा विस्तारमा सीमा, विशेष सुपरिवेक्षणदेखि शीघ्र सुधारात्मक कारबाहीसम्म आवश्यक पर्नसक्छ। अवस्था अझै बिग्रिएको पुष्टि भए राष्ट्र बैंकले व्यवस्थापन हस्तक्षेप वा नियन्त्रणमा लिनेसम्मका विकल्पको समीक्षा गर्नुपर्ने हुन्छ।

राष्ट्र बैंकमाथि नै गम्भीर प्रश्न

प्रभू बैंकले सार्वजनिक गरेको विवरणमै १५.५५ प्रतिशत खराब कर्जा, ६.२१ प्रतिशत खुद खराब कर्जा, १ अर्ब ९ करोड रुपैयाँ खुद घाटा र ६ अर्ब ३१ करोड रुपैयाँ ऋणात्मक वितरणयोग्य नाफा देखिँदा नेपाल राष्ट्र बैंकको सुपरिवेक्षण क्षमतामाथि प्रश्न उठेको छ।

यति खराब वित्तीय सूचक भएको बैंकमा राष्ट्र बैंकले समयमै किन कठोर हस्तक्षेप गरेन? कर्जा वर्गीकरण, एभरग्रिनिङ, ब्याज आम्दानी पहिचान, पुनर्संरचना र प्रोभिजनिङको परीक्षण कसरी गरियो? बैंकले खराब कर्जा १५.५५ प्रतिशतमा सीमित देखाउँदा त्यसलाई कुन आधारमा स्वीकार गरियो? यी प्रश्नको उत्तर नियामकले दिनुपर्ने अवस्था आएको छ।

राष्ट्र बैंककै केही अधिकारीको सल्लाहमा वास्तविक खराब कर्जा घटाएर सार्वजनिक गरिएको भन्ने स्रोतको दाबी थप संवेदनशील छ। उक्त दाबी सत्य भए यो एउटा बैंकको वित्तीय विवरणमा भएको अनियमिततामा मात्र सीमित हुँदैन; नियामकीय मिलेमतो र सर्वसाधारणको निक्षेपमाथि खेलबाडको गम्भीर विषय बन्न सक्छ।

‘विशेष लेखापरीक्षण गरी सत्य सार्वजनिक गरियोस्’

बैंकका असन्तुष्ट सेयरधनीहरूले प्रभू बैंकको वास्तविक खराब कर्जा, कर्जा नोक्सानी व्यवस्था र पूँजी पर्याप्तताबारे स्वतन्त्र विशेष लेखापरीक्षण गर्न माग गरेका छन्।

उनीहरूले बैंकले सार्वजनिक गरेको विवरणलाई मात्र आधार मान्न नहुने भन्दै ठूला कर्जा खाता, सम्बन्धित पक्षलाई प्रवाह भएका कर्जा, पुनर्संरचित तथा पुनर्तालिकीकरण गरिएका ऋण, धितो मूल्यांकन र नउठेको ब्याजलाई आम्दानीमा देखाइएको अवस्थासमेत छानबिन गर्नुपर्ने बताएका छन्।

छानबिन बैंक व्यवस्थापनमा मात्र सीमित नराखी प्रभू बैंकको निरीक्षण र सुपरिवेक्षणमा संलग्न राष्ट्र बैंकका अधिकारीहरूको भूमिकासमेत परीक्षण गर्नुपर्ने उनीहरूको माग छ।

एकातर्फ बैंकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृतले विवरण सत्य, निष्पक्ष र कुनै आवश्यक सूचना नलुकाइएको घोषणा गरेका छन्। अर्कोतर्फ प्रकाशित विवरणमै बैंकको वित्तीय आधार गम्भीर रूपमा खस्किएको देखिन्छ भने व्यवस्थापननिकट स्रोतले वास्तविक एनपीएल अझै धेरै रहेको दाबी गरेको छ।

त्यसैले अब प्रभू बैंक व्यवस्थापनको स्पष्टीकरण मात्र पर्याप्त हुने अवस्था छैन। सर्वसाधारणको अर्बौं निक्षेप, हजारौं सेयरधनीको लगानी र समग्र बैंकिङ प्रणालीप्रतिको विश्वास जोडिएको यो विषयमा राष्ट्र बैंकले तत्काल स्वतन्त्र छानबिन गरी वास्तविक अवस्था सार्वजनिक गर्नुपर्ने देखिएको छ।

यसअघि प्रकाशित समाचारः

-प्रभु बैंकको वासलातभित्र के लुकेको छ ? २५ प्रतिशत एनपीएलको दाबीले मच्चायो हलचल