सुनचाँदीमा फेरि उछाल: युद्धको जोखिम र सस्तोमा किन्ने होडबीच अब कता जान्छ मूल्य ?

काठमाडौं । अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनचाँदीको मूल्य फेरि उकालो लागेको छ। युद्ध र ऊर्जा आपूर्तिको अनिश्चितता कायम रहेका बेला घटेको मूल्यमा खरिद गर्ने लगानीकर्ता सक्रिय भएपछि बहुमूल्य धातुको बजारमा सुधार देखिएको हो। यद्यपि, पछिल्लो उछालले निरन्तर तेजीको संकेत दिन्छ वा केही दिनको पुनरुत्थान मात्रै हो भन्ने प्रश्न अझै खुला छ।

गोल्डप्राइसको पछिल्लो विवरणअनुसार शुक्रबार, अक्टोबर ९ मा न्यूयोर्क समय साँझ ५ः१५ बजेसम्म सुन प्रतिट्रय औंस ४ हजार १९४.४० अमेरिकी डलर पुगेको छ। अघिल्लो सन्दर्भ मूल्यभन्दा सुन ६२.८८ डलर अर्थात् १.५२ प्रतिशत महँगिएको हो। चाँदी प्रतिऔंस ६०.८२ डलर पुगेको छ, जसको वृद्धि २.८२ प्रतिशत छ। यो शुक्रबार बजार बन्द हुँदाको विवरण हो।

एक दिनमा आएको यो सुधारलाई लामो अवधिको निरन्तर वृद्धिका रूपमा भने बुझ्न मिल्दैन। सोही विवरणमा सुनको मूल्य पछिल्लो ३० दिनमा ५.३७ प्रतिशत र ६ महिनामा १२.९९ प्रतिशत घटेको देखिन्छ। अर्थात् अहिलेको उछाल केही समयदेखिको गिरावटभित्र आएको पुनरुत्थान पनि हो।

रोयटर्सले शुक्रबारको कारोबारमा सुन एक सातायताकै उच्च तहमा पुगेको जनाएको छ। यसअघि बुधबार दुई महिनायताकै न्यून मूल्यमा झरेपछि सस्तोमा खरिद गर्ने लगानीकर्ता फर्किएको उसको विवरण छ। अमेरिकी सरकारी ऋणपत्रको प्रतिफल उच्च तहबाट केही ओर्लिनुले पनि सुनलाई सहयोग गरेको छ।

यसैबीच अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनबीचको डिजेल आपूर्ति सम्झौताले ऊर्जा र वित्तीय बजारको ध्यान तानेको छ। अमेरिकाले रुसी डिजेल कारोबारका लागि प्रतिबन्धमा अस्थायी छुट दिएको छ। युक्रेनले भने त्यसबाट मस्कोको युद्ध सञ्चालनलाई आर्थिक सहयोग पुग्ने भन्दै विरोध गरेको छ। सम्झौतापछि अमेरिकी डिजेलको वायदा मूल्य झन्डै पाँच प्रतिशत घटेको रोयटर्सले जनाएको छ।

तर यही सम्झौताका कारण सुनचाँदी बढेको भनेर प्रत्यक्ष निष्कर्ष निकाल्ने पर्याप्त प्रमाण छैन। यसको प्रभाव दुई दिशामा जान सक्छ। डिजेल आपूर्ति बढेर ऊर्जा महँगी कम भए ब्याजदर थप बढाउनुपर्ने दबाब घट्न सक्छ, जसले सुनलाई सहयोग गर्न सक्छ। अर्कोतर्फ, सम्झौताबाट युद्धसम्बन्धी राजनीतिक विवाद चर्किए सुरक्षित सम्पत्तिप्रतिको आकर्षण बढ्न सक्छ। यी सम्भावित आर्थिक प्रभाव हुन्; पछिल्लो मूल्यवृद्धिको पुष्टि भएको एकल कारण होइनन्।

युद्धको जोखिमले पनि सुनको मूल्यलाई सधैं एउटै दिशामा धकेल्दैन। असुरक्षाका बेला लगानीकर्ता सुनतर्फ आकर्षित हुन्छन्। तर युद्धले तेल महँगो बनाएर मुद्रास्फीति बढायो र त्यसलाई नियन्त्रण गर्न ब्याजदर उकासियो भने सुनमाथि उल्टो दबाब पर्न सक्छ। ब्याज नदिने सुनका लागि उच्च प्रतिफल दिने ऋणपत्र प्रतिस्पर्धी बन्ने भएकाले अहिले बजारले युद्धसँगै अमेरिकी मौद्रिक नीतिलाई पनि हेरिरहेको छ।

चाँदीको अवस्था थप जटिल छ। यो लगानीको साधनसँगै उद्योगमा प्रयोग हुने कच्चा पदार्थ पनि हो। त्यसैले सुरक्षित सम्पत्तिको माग बढ्दा लाभ पाउन सक्छ, तर औद्योगिक गतिविधि सुस्त हुँदा माग कमजोर हुन सक्छ।

सिल्भर इन्स्टिच्युट र मेटल्स फोकसको ‘वर्ल्ड सिल्भर सर्भे २०२६’ ले यस वर्ष चाँदीको आपूर्ति अभाव ४ करोड ६३ लाख औंस पुग्ने प्रक्षेपण गरेको छ। खानी उत्पादन स्थिर रहने अनुमानबीच यो अभावले मूल्यलाई आधार दिन सक्छ। तर प्रतिवेदनले औद्योगिक माग तीन प्रतिशत घट्ने पनि जनाएको छ। विशेषतः सौर्य उपकरण उत्पादकहरूले लागत घटाउन चाँदीको प्रयोग कम गर्ने र विकल्प अपनाउने प्रवृत्ति बढेको छ।

यसले चाँदीको मूल्यमा आपूर्ति अभाव र मागको कमजोरीबीच तानातान रहेको देखाउँछ। लगानी माग बलियो भयो भने सीमित उपलब्धताले मूल्य छिटो उकास्न सक्छ। तर उद्योगको माग थप कमजोर भयो भने आपूर्ति अभाव हुँदाहुँदै पनि मूल्यमा दबाब आउन सक्छ। पछिल्लो कारोबारमा सुनभन्दा चाँदीको प्रतिशत वृद्धि बढी देखिए पनि त्यसबाट आगामी वृद्धि सुनिश्चित हुँदैन।

अब बजारको अर्को निर्णायक संकेत अमेरिकी मुद्रास्फीतिको तथ्यांक हुनेछ। रोयटर्सले उद्धृत गरेका विश्लेषकका अनुसार महँगी अपेक्षाभन्दा चर्को आएर फेडरल रिजर्भ थप आक्रामक रूपमा ब्याजदर बढाउने अवस्थामा पुगे सुनले फेरि प्रतिऔंस ४ हजार डलर आसपासको मनोवैज्ञानिक आधार परीक्षण गर्न सक्छ। त्यसैले अहिलेको सुधारसँगै गिरावटको जोखिम पनि बाँकी छ।

आगामी कारोबारका लागि तीन अवस्थाले दिशा निर्धारण गर्ने देखिन्छ। युद्ध चर्किने, डलर कमजोर हुने र ऋणपत्रको प्रतिफल घट्ने अवस्था बने सुनचाँदीमा थप खरिद आउन सक्छ। ऊर्जा आपूर्ति सहज हुँदै राजनीतिक तनाव कम भयो भने सुरक्षित सम्पत्तिको माग केही घट्न सक्छ। मुद्रास्फीतिले ब्याजदर वृद्धिको अपेक्षा बलियो बनायो भने अहिलेको उछालपछि पुनः मूल्य समायोजन हुन सक्छ। यो उपलब्ध तथ्यमा आधारित सम्भावित परिदृश्य हो, निश्चित मूल्य लक्ष्य होइन।

नेपालमा अन्तर्राष्ट्रिय मूल्यवृद्धि कायम रहे आयात लागत हुँदै स्थानीय सुनचाँदीको मूल्यमा दबाब पर्ने सम्भावना हुन्छ। तर यहाँको दर अन्तर्राष्ट्रिय मूल्यसँगै डलर–रुपैयाँ विनिमय दर, कर र स्थानीय लागतमा निर्भर हुन्छ। त्यसैले विश्व बजारमा सुन १.५२ प्रतिशत बढ्दैमा नेपाली बजारमा पनि ठ्याक्कै त्यही दरले बढ्छ भन्ने हुँदैन।