सुपरमार्केटमा सुन्तलाको जुसको मूल्य बढ्दा बेलायतभरका उपभोक्ता किन चिन्तित हुँदैछन् ?

लन्डन, बेलायत - बेलायतका सुपरमार्केटहरूमा सुन्तलाको जुसको मूल्यमा उल्लेखनीय वृद्धि भएको छ, जसले उपभोक्ताहरूलाई चकित बनाएको छ। पाँच वर्षअघि, एक लिटर सुपरमार्केटको आफ्नै ब्रान्डको सुन्तलाको जुसको मूल्य ७६ पेन्स (लगभग १३० नेपाली रूपैयाँ) थियो। तर, अहिले त्यही जुसको मूल्य १.७९ पाउन्ड (लगभग ३१० नेपाली रूपैयाँ) पुगेको छ। यो २०२० देखि १३४% को वृद्धि हो, र गत वर्षमा मात्रै २९% ले मूल्य बढेको छ।

क्याफे र रेस्टुरेन्टहरूमा पनि यस्तै अवस्था छ, जहाँ एक गिलास सामान्य सुन्तलाको जुसको मूल्य ३.५० देखि ४ पाउन्ड (लगभग ६००-७०० नेपाली रूपैयाँ) भएको छ। केन्टको एक सानो रेस्टुरेन्टमा त एक गिलास सुन्तलाको जुस र लिमोनेडको मिश्रणको लागि ९ पाउन्ड (लगभग १५५० नेपाली रूपैयाँ) को बिल आएको गुनासो एक उपभोक्ताले गरे। रेस्टुरेन्टका अनुसार, ताजा निचोरिएको सुन्तलाको जुसको मूल्य नै ५.३० पाउन्ड थियो।

मूल्यवृद्धिका कारणहरू

यो मूल्यवृद्धिका पछाडि विभिन्न कारणहरू छन्। सुन्तलाको बोटमा लाग्ने रोग (सिट्रस ग्रीनिङ), चरम मौसमी अवस्था, ब्राजिलजस्ता प्रमुख उत्पादक देशहरूमा आपूर्तिको अत्यधिक निर्भरता, नयाँ प्याकेजिङ नियमहरू, र व्यापार युद्ध तथा ब्रेक्जिटका जटिलताहरूले यो अवस्था सिर्जना गरेको छ। यी सबै कारणहरूले बेलायतमा खाद्य मूल्यवृद्धिलाई थप जटिल बनाएको छ। सन् २०२३ मा खाद्य मुद्रास्फीति १७.५% को उच्च बिन्दुमा पुगेको थियो, र अगस्टमा ५.७% मा झरे पनि अहिले फेरि बढ्ने संकेत देखिएको छ।

सुन्तलाको जुसको विश्वव्यापी बजार

सुन्तलाको जुसको इतिहास दोस्रो विश्वयुद्धको समयमा अमेरिकी सेनाले सैनिकहरूका लागि भिटामिन सीको स्रोत खोज्दा सुरु भएको थियो। त्यसबेला पानी हटाएर फ्रिज गरिएको सुन्तलाको जुसको कन्सन्ट्रेट बनाउने प्रविधि विकास भयो, जसलाई पछि मिनेट मेड कम्पनीले व्यावसायिक रूपमा बजारमा ल्यायो। गायक बिङ क्रस्बीले विज्ञापनमा गाएर यो जुसलाई लोकप्रिय बनाए।

हाल विश्वभर वार्षिक २.५ अर्ब ग्यालल सुन्तलाको जुस खपत हुन्छ, जसमध्ये बेलायतमा मात्र १०% खपत हुन्छ। तर, ब्राजिलमा सिट्रस ग्रीनिङ रोग र सुख्खाको कारण उत्पादनमा कमी आएको छ। गत वर्ष ब्राजिलमा १९८८ पछिको सबैभन्दा कम सुन्तला उत्पादन भएको थियो। विश्व बजारमा सुन्तलाको जुसको मूल्य एक दशकमा १ डलर प्रतिपाउन्डबाट ५.३० डलर पुगेको छ, र केही समय त ७ डलर प्रति किलो सम्म पुगेको थियो।

अन्य देशहरूको अवस्था

ब्राजिलबाहेक मोरक्को, इजिप्ट र दक्षिण अफ्रिकाले पनि सुन्तला उत्पादन गर्छन्, तर तिनीहरूको आपूर्ति सीमित छ। स्पेनमा पनि सुन्तला उत्पादन हुन्छ, तर त्यहाँबाट अधिकांश सुन्तला फलको रूपमा निर्यात हुन्छ, जुसको कन्सन्ट्रेटको रूपमा होइन। स्पेनमा पनि गत वर्षको बाढीले उत्पादनमा असर गरेको छ। फ्लोरिडा, जो पहिले सुन्तलाको प्रमुख निर्यातक थियो, हाल सिट्रस ग्रीनिङ र हावाहुरीका कारण उत्पादन न्यून भएको छ।

वैकल्पिक उपायहरू

मूल्य कम गर्न केही उत्पादकहरूले सुन्तलाको जुसमा म्याङ्गो, मन्डारिन वा क्लेमेन्टाइन जुस मिसाउन थालेका छन्। म्याङ्गोको प्यूरी हाल भारतमा राम्रो उत्पादनका कारण सस्तो छ, र मन्डारिनको कन्सन्ट्रेट पनि सुन्तलाको तुलनामा सस्तो छ। यी मिश्रणले स्वाद कायम राख्दै लागत कम गर्न मद्दत गर्छ।

व्यापार र नियमहरूको प्रभाव

अमेरिकामा हालै लागू गरिएको १०% आयात शुल्कले ब्राजिलबाट आउने सुन्तलाको जुसको मूल्यमा असर गरेको छ। बेलायतमा पनि प्याकेजिङसम्बन्धी नयाँ नियमहरू (एक्सटेन्डेड प्रोड्यूसर रेस्पोन्सिबिलिटी) ले लागत बढाएको छ। यी नियमहरूले रिसाइक्लिङ दर सुधार्ने लक्ष्य राखेका छन्, तर जुस उत्पादकहरू, विशेष गरी गिलासका बोतल प्रयोग गर्नेहरूलाई थप दबाब परेको छ।

उपभोक्ता बानीमा परिवर्तन

विश्वव्यापी रूपमा सुन्तलाको जुसको माग २० वर्षअघिको तुलनामा ३०% ले घटेको छ। यो उच्च मूल्य र फलफूलको जुसको चिनी सामग्रीप्रति बढ्दो चिन्ताका कारण हुन सक्छ। चीन, दक्षिण अफ्रिका र भारतजस्ता देशमा मध्यम वर्गको वृद्धिसँगै माग बढे पनि, बेलायतजस्ता देशमा म्याङ्गो, नाशपाती र अनारजस्ता अन्य जुसहरूको लोकप्रियता बढ्दैछ।

अन्य खाद्य पदार्थको मूल्यवृद्धि

सुन्तलाको जुस मात्र होइन, अन्य खाद्य पदार्थको मूल्य पनि बढेको छ। बेलायतको तथ्याङ्क अनुसार, गाईको मासु र भीलको मूल्य एक वर्षमा २५%, मक्खन १९%, चकलेट र कफी १५%, र दूध १२% ले बढेको छ। यी मूल्यवृद्धिहरूले उपभोक्ताहरूलाई थप आर्थिक दबाबमा पारेको छ।

भविष्यको सम्भावना

केही सुपरमार्केटहरूले मूल्य घटाउने प्रयास गरिरहेका छन्। उदाहरणका लागि, अल्डीका सीईओ गाइल्स हर्लेले उत्पादनमा सुधार आएको र त्यसको बचत उपभोक्तालाई दिने बताएका छन्। तर, आपूर्ति शृंखलामा ठूला उत्पादकहरूको नियन्त्रण र सिट्रस ग्रीनिङजस्ता समस्याहरूले मूल्य स्थिर रहने सम्भावना कम छ। कोका-कोला, जसले मिनेट मेड र इनोसन्ट ब्रान्ड सञ्चालन गर्छ, र अन्य कम्पनीहरूले सिट्रस ग्रीनिङको समाधान खोज्न कृत्रिम बुद्धिमत्तामा लगानी गरिरहेका छन्, तर यो दीर्घकालीन परियोजना हो।

निष्कर्ष

सुन्तलाको जुसको मूल्यवृद्धिले बेलायतमा खाद्य मूल्यवृद्धिको व्यापक समस्यालाई उजागर गर्छ। जलवायु परिवर्तन, आयातमा निर्भरता र आपूर्ति शृंखलाको जटिलताले उपभोक्ताहरूलाई मूल्यवृद्धिको जोखिममा राखेको छ। बेलायत सरकारको २०२४ को खाद्य सुरक्षा प्रतिवेदनले फलफूल, तरकारी र समुद्री खानामा आयातमा उच्च निर्भरता र ती देशहरूमा जलवायु चुनौतीहरूको जोखिमलाई औंल्याएको छ। यी सबैले संकेत गर्छ कि खाद्य पदार्थको मूल्यवृद्धि अझै केही समय रहन सक्छ।

-बीबीसीमा प्रकाशित स्टोरीको नेपाली अनुवाद