तेल बजारमा ‘क्र्यास’को चेतावनी, मूल्य ७० डलरसम्म झर्न सक्ने

काठमाण्डौ । पश्चिम एशियामा जारी भू–राजनीतिक तनावका कारण पछिल्ला महिनाहरूमा उकालो लागेको अन्तर्राष्ट्रिय कच्चा तेलको मूल्य आगामी केही महिनाभित्रै नाटकीय रूपमा घट्न सक्ने संकेत देखिएको छ। विश्वकै प्रतिष्ठित क्रेडिट रेटिङ एजेन्सी Fitch Ratings ले सार्वजनिक गरेको नयाँ ऊर्जा आउटलुकमा रणनीतिक रूपमा अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिने Strait of Hormuz पुनः सञ्चालनमा आएपछि तेल बजारमा ‘क्र्यास’ जस्तै अवस्था सिर्जना हुन सक्ने चेतावनी दिएको हो।

फिचका अनुसार विश्वभर खपत हुने तेल तथा ग्यासको झण्डै २० प्रतिशत आपूर्ति हुने होर्मुज जलडमरूमध्य लामो समयदेखि अवरुद्ध हुँदा विश्व बजारमा आपूर्तिको दबाब बढेको छ। यही कारणले ब्रेन्ट क्रूडको मूल्य १०० डलरभन्दा माथि पुगेको थियो। तर जुलाईको अन्त्यसम्म यो मार्ग पुनः सञ्चालनमा आउने सम्भावना बलियो बन्दै गएको एजेन्सीको विश्लेषण छ।

तीन महिनामै ४० डलरसम्म घट्न सक्छ मूल्य

फिचको अनुमानअनुसार हाल १००–११० डलरको हाराहारीमा रहेको ब्रेन्ट क्रूडको मूल्य अगस्टसम्म ८० डलरमा झर्न सक्छ भने सेप्टेम्बरसम्म पुग्दा प्रति ब्यारेल ७० डलरसम्म ओर्लिन सक्ने सम्भावना छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार हालको मूल्यवृद्धि तेल उत्पादनमा संरचनागत समस्या वा उत्पादन क्षमताको कमीका कारण नभई मुख्यतः आपूर्ति शृंखला अवरुद्ध भएका कारण भएको हो। युद्धका बावजुद क्षेत्रीय तेल उत्पादन केन्द्र र पूर्वाधारमा व्यापक क्षति नपुगेकाले समुद्री मार्ग खुलेसँगै बजारमा ठूलो मात्रामा तेल आपूर्ति बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ।

विश्व अर्थतन्त्रलाई राहत मिल्न सक्छ

यदि फिचको प्रक्षेपण सही सावित भयो भने तेल आयातमा निर्भर अर्थतन्त्रहरूलाई ठूलो राहत मिल्नेछ। विशेषगरी India, China, Japan र South Korea जस्ता प्रमुख आयातकर्ता मुलुकहरूको ऊर्जा लागत घट्नेछ। यसले ती देशहरूमा बढ्दो मुद्रास्फीति नियन्त्रण गर्न पनि सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।

तर फिचले जोखिम अझै समाप्त नभएको जनाएको छ। यदि होर्मुज जलडमरूमध्य अपेक्षाभन्दा ढिलो खुल्यो वा क्षेत्रीय तनाव थप चर्कियो भने तेलको मूल्य फेरि १०० डलरभन्दा माथि कायम रहन सक्ने चेतावनी दिइएको छ।

नेपालका लागि किन महत्वपूर्ण ?

विश्व बजारमा कच्चा तेलको मूल्यमा आउने उतारचढावको प्रत्यक्ष प्रभाव नेपालमा पनि पर्छ। नेपालले आफ्नो सम्पूर्ण पेट्रोलियम आवश्यकता भारतमार्फत आयात गर्ने भएकाले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्य घटेमा केही समयपछि नेपाल आयल निगमको लागत घट्ने र पेट्रोल, डिजेल तथा एलपी ग्यासको मूल्यमा राहत आउने सम्भावना रहन्छ।

त्यस्तै, इन्धन सस्तो हुँदा यातायात, उत्पादन तथा ढुवानी लागतमा कमी आउँछ, जसले समग्र महँगी नियन्त्रणमा समेत सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ। अर्थविद्हरूका अनुसार तेलको मूल्य ७० डलर आसपास झरेमा नेपालजस्ता आयात–निर्भर मुलुकको व्यापार घाटा र विदेशी मुद्रा दबाब कम गर्न पनि मद्दत पुग्न सक्छ।

विश्व बजार अहिले युद्ध र आपूर्तिको मनोविज्ञानले चलिरहेको अवस्थामा होर्मुज जलडमरूमध्यको भविष्यले आगामी केही महिनाको ऊर्जा बजारको दिशा निर्धारण गर्ने देखिएको छ।