'ब्याकडोर लिस्टिङ'को बाटो खुल्दैछ ?ओम मेगाश्रीको एउटा खेलले बजारमा गम्भीर विवाद

काठमाण्डौ । सूचीकृत कम्पनी ओम मेगाश्री फर्मास्युटिकल्स लिमिटेडले निजी कम्पनी रोयल फर्मास्युटिकल्स प्रालिलाई प्राप्ति (Acquisition) गर्ने प्रस्ताव अघि सारेपछि पूँजीबजारमा नयाँ बहस सुरु भएको छ।

लगानीकर्ताहरूले सामाजिक सञ्जालमा यो प्रक्रियाले भविष्यमा 'ब्याकडोर लिस्टिङ' को बाटो खोल्ने खतरा रहेको भन्दै नियामक निकायको ध्यानाकर्षण गराएका छन्। उनीहरूको मुख्य चिन्ता एउटै छ: यदि कुनै प्राइभेट कम्पनी सूचीकृत कम्पनीसँग गाभिएपछि स्वतः दोस्रो बजारमा कारोबारयोग्य बन्ने हो भने आईपीओ प्रक्रिया नै कमजोर बन्नसक्छ।

धेरै लगानीकर्ताले यस्तो अभ्यासलाई भविष्यमा दुरुपयोग हुन सक्ने सम्भावनासँग जोडेका छन्। उनीहरूको भनाइमा कुनै समूहले एउटा सानो सूचीकृत कम्पनी खरिद गरेर त्यसमा विभिन्न निजी कम्पनीहरू गाभ्दै सार्वजनिक सूचीकरण (Listing) को वैकल्पिक बाटो बनाउन सक्ने जोखिम रहन्छ।

कतिपयले यसलाई "Backdoor Listing", "Regulatory Arbitrage" तथा "Legal Loophole" को संज्ञा दिएका छन्।

तर अर्को पक्षले भने यसलाई पूर्ण रूपमा गैरकानुनी भन्न नमिल्ने तर्क गरेको छ।

उनीहरूका अनुसार नेपालमा प्रचलित धितोपत्र दर्ता गराएका संगठित संस्था एकआपसमा गाभ्ने/गाभिने तथा प्राप्तिसम्बन्धी निर्देशिका, २०७९ ले निश्चित प्रक्रिया पूरा गरी प्राप्ति (Acquisition) गर्न अनुमति दिएको छ। यसअघि प्रभु लाइफ इन्स्योरेन्स (सूचीकृत) र महालक्ष्मी लाइफ (असूचीकृत)बीच मर्जर भइसकेको उदाहरण पनि दिइएको छ।

अर्थात्, अहिलेको विवाद कानुनी वैधताभन्दा बढी नीतिगत प्रभाव माथि केन्द्रित देखिन्छ।

यदि यस्तो प्रक्रिया व्यापक रूपमा प्रयोग हुन थाल्यो भने भविष्यमा :

-आईपीओ ननिकाली निजी कम्पनीलाई पूँजीबजारमा प्रवेश गराउने माध्यम बन्न सक्छ,

-सूचीकरणको गुणस्तरमाथि प्रश्न उठ्न सक्छ,

-साना सूचीकृत कम्पनीहरू 'लिस्टिङ भेहिकल' का रूपमा प्रयोग हुन सक्छन्,

-बजारमा निष्पक्ष प्रतिस्पर्धा कमजोर हुन सक्छ।

यद्यपि यो सम्भावना वास्तविकतामा परिणत हुन्छ वा हुँदैन भन्ने कुरा नियामक निकायहरूले बनाउने मापदण्डमा निर्भर रहने जानकारहरू बताउँछन्।

यस्तो अवस्थामा नेपाल धितोपत्र बोर्ड (SEBON), नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (NEPSE), कम्पनी रजिस्ट्रार कार्यालय तथा आवश्यक परे नेपाल धितोपत्र बोर्डको मर्जर निर्देशिकामा थप स्पष्ट व्यवस्था आवश्यक हुने देखिएको छ।