अदालतमा कर छलीको मुद्दा खेप्ने कम्पनीका सीईओ मञ्चमा ‘आदर्श उद्यमी’ !

काठमाडौं। करोडौँ रुपैयाँ राजस्व छली गरेको अभियोगमा अदालतमा मुद्दा खेपिरहेको नेपाल क्यान मूभ (एनसीएम) र यससँग जोडिएका कारोबारमाथि गम्भीर प्रश्न उठिरहेका बेला कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत सुजित आचार्यलाई ‘सफल उद्यमी’ तथा व्यावसायिक रूपान्तरणका नायकका रूपमा स्थापित गर्ने प्रयास भएको पाइएको छ।

‘इन्टरप्रेनर्स फर नेपाल’ले आगामी अगस्ट २७ मा आयोजना गर्न लागेको ‘लास्ट थर्सडेज विथ एन इन्टरप्रेनर’को ९५औँ संस्करणमा आचार्यलाई मुख्य वक्ताका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ। कार्यक्रममा पारदर्शिता र संस्थागत सुशासनमा विश्वास गर्ने प्रतिष्ठित वाणिज्य बैंक एभरेष्ट बैंकसमेत ‘बैंकिङ पार्टनर’का रूपमा जोडिएको छ।

रोचक पक्ष त के छ भने आचार्य सहभागी हुने कार्यक्रमको प्रचार दिवंगत विवेकशील अभियानका संस्थापक तथा नेता उज्वल थापा अझै ‘एड्मिन’का रूपमा रहेको फेसबुक ग्रुपमार्फत गरिएको छ। उक्त ग्रुपमा आलोक सुवेदी नाम गरेका व्यक्तिले कार्यक्रमको प्रचार सामग्री पोस्ट गरेका हुन्।

राजस्व छलीको मुद्दा विचाराधीन रहेको कम्पनीका सीईओलाई कुनै आलोचनात्मक प्रश्नबिनै ‘उद्यमी नायक’का रूपमा प्रस्तुत गर्ने प्रयासमा दिवंगत उज्वल थापाको नामसँग जोडिएको डिजिटल समुदायदेखि प्रतिष्ठित एभरेष्ट बैंकसम्म प्रयोग भएको देखिएपछि कार्यक्रमको उद्देश्य र यसमा सहभागी पक्षहरूको संस्थागत जवाफदेहितामाथि प्रश्न उठेको छ।

अदालतमा मुद्दा, कार्यक्रममा ‘सफलताको कथा’

कार्यक्रम आयोजकले आचार्यलाई नेपाल क्यान ग्रुपको वृद्धि र रूपान्तरणको नेतृत्व गरेका सफल उद्यमीका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। आयोजकको प्रचार सामग्रीअनुसार आचार्यसँग वित्त, व्यवस्थापन तथा संगठन सञ्चालन क्षेत्रमा १५ वर्षभन्दा लामो अन्तर्राष्ट्रिय अनुभव छ।

विदेशबाट नेपाल फर्किएपछि उनले नेपाल क्यान ग्रुपको वृद्धि र रूपान्तरणको नेतृत्व गरेको तथा उनको नेतृत्वमा समूह कुरियर तथा डेलिभरी, लजिस्टिक्स, अन्तर्राष्ट्रिय सेवा, प्याकेजिङ, प्रविधि र ई–कमर्ससम्म फैलिएको दाबी गरिएको छ। समूहको उपस्थिति देशका सबै ७७ जिल्लामा पुगेकोसमेत प्रचार सामग्रीमा उल्लेख छ।

कार्यक्रममा आचार्यले व्यवसाय निर्माण, विस्तारका लागि आवश्यक प्रणाली, उद्यमशीलता, नेतृत्व र नेपाललाई थप जोड्ने व्यावसायिक संरचनाबारे अनुभव सुनाउने बताइएको छ।

तर उनले नेतृत्व गरिरहेको कम्पनीमाथि लागेको राजस्व छलीको अभियोग, अदालतमा विचाराधीन मुद्दा, समूहसँग जोडिएका शंकास्पद कारोबार तथा वित्तीय पारदर्शितामाथि उठेका प्रश्नबारे आयोजकले कुनै विवरण खुलाएको छैन।

कुनै व्यवसायको विस्तार र सफलताको कथा सुनाउँदा त्यसको आर्थिक आधार, कर अनुपालना, वित्तीय पारदर्शिता र कानुनी विवाद पनि उत्तिकै सान्दर्भिक हुन्छन्। तर आयोजकको प्रचार सामग्री हेर्दा आचार्यको प्रशंसा र व्यावसायिक उपलब्धि मात्रै प्रस्तुत गरिएको छ। कम्पनीसँग जोडिएका विवादलाई पूर्णतः ओझेलमा पारिएको देखिन्छ।

एनसीएमका भित्री कारोबारमाथि छानबिनको माग

एनसीएममाथि करोडौँ रुपैयाँ राजस्व छली गरेको अभियोगमा अदालतमा मुद्दा चलिरहेको छ। यससँगै कम्पनीले विगतदेखि गर्दै आएका कारोबार, नगद संकलन, क्यास अन डेलिभरी अर्थात् सीओडी रकमको व्यवस्थापन तथा सम्बन्धित कम्पनीहरूबीच हुने रकम प्रवाहमाथि समेत निष्पक्ष र विस्तृत अनुसन्धान हुनुपर्ने माग उठिरहेको छ।

सरकारी निकायले समयमै भरपर्दो अनुसन्धान र प्रभावकारी कारबाही नगर्दा कम्पनीभित्रका थुप्रै कारोबार तथा सम्भावित अनियमितता सार्वजनिक हुन नसकेको आशंका गरिएको छ। कम्पनी र यससँग सम्बन्धित संस्थाको वास्तविक कारोबार, आम्दानी, कर दायित्व तथा रकम परिचालनको अवस्थाबारे अझै पर्याप्त प्रश्न अनुत्तरित छन्।

अदालतमा मुद्दा विचाराधीन रहेकाले आचार्य वा कम्पनीलाई अन्तिम रूपमा दोषी ठहर गर्ने अधिकार अदालतसँग मात्र हुन्छ। तर सार्वजनिक राजस्वसँग जोडिएको गम्भीर अभियोग खेपिरहेको कम्पनीका प्रमुखलाई त्यस्तो पृष्ठभूमि उल्लेख नै नगरी आदर्श र सफल उद्यमीका रूपमा प्रस्तुत गर्नु पनि पारदर्शी अभ्यास मान्न सकिँदैन।

राजस्व भनेको सरकारको मात्र नभई नागरिकले तिरेको रकम हो। त्यसैले करोडौँ रुपैयाँ राजस्व छलीको अभियोग सामान्य व्यावसायिक विवाद नभई प्रत्यक्ष सार्वजनिक सरोकारको विषय हो।

वक्ता फेरिएपछि आचार्यलाई अवसर

आयोजकले यसअघि कार्यक्रमको मुख्य वक्ताका रूपमा कैलाश घिमिरेलाई घोषणा गरेको थियो। एउटा अप्रिय घटनाका कारण घिमिरे कार्यक्रममा उपस्थित हुन नसक्ने भएपछि उनको स्थानमा सुजित आचार्यलाई नयाँ वक्ता बनाइएको आयोजकले जनाएको छ।

आयोजकले घिमिरेको शीघ्र स्वास्थ्यलाभको कामना गर्दै आचार्य नयाँ वक्ताका रूपमा सहभागी हुने सूचना सार्वजनिक गरेको थियो। तर वक्ता परिवर्तन गर्दा आचार्य र उनले नेतृत्व गरेको समूहको कानुनी तथा व्यावसायिक पृष्ठभूमिबारे आयोजकले आवश्यक जाँच गरेको थियो कि थिएन भन्ने खुलेको छैन।

गम्भीर कानुनी र वित्तीय विवादसँग जोडिएको व्यक्तिलाई उद्यमशीलताको उदाहरणका रूपमा छनोट गर्नुअघि आयोजकले ‘ड्यु डिलिजेन्स’ गर्‍यो कि गरेन ? विवादबारे जानकारी हुँदाहुँदै पनि उनलाई बोलाइएको हो वा आयोजक नै यस विषयमा अनभिज्ञ छ ? यी प्रश्नको जवाफ आयोजकले सार्वजनिक गर्नुपर्ने देखिन्छ।

दिवंगत उज्वल थापा ‘एड्मिन’ रहेको ग्रुपबाट प्रचार

कार्यक्रमको प्रचारसँग जोडिएको अर्को अस्वाभाविक पक्ष फेसबुक ग्रुपको प्रशासन हो। एनसीएमका सीईओ आचार्य सहभागी हुने कार्यक्रमको प्रचार गरिएको ग्रुपमा केही वर्षअघि निधन भएका विवेकशील अभियानका संस्थापक तथा नेता उज्वल थापा अझै ‘एड्मिन’का रूपमा देखिन्छन्।

उक्त ग्रुपमा आलोक सुवेदी नाम गरेका व्यक्तिले कार्यक्रमसम्बन्धी पोस्ट राखेका छन्। पोस्टमा आचार्यलाई सफल उद्यमी र नेपाल क्यान ग्रुपको विस्तार तथा रूपान्तरणका नेतृत्वकर्ताका रूपमा चित्रण गरिएको छ। तर एनसीएममाथि लागेको राजस्व छलीको अभियोग र अदालतमा विचाराधीन मुद्दाबारे कुनै उल्लेख गरिएको छैन।

उज्वल थापाले उद्यमशीलता, वैकल्पिक राजनीति, सुशासन र जवाफदेहिताको अभियानमार्फत सार्वजनिक विश्वास आर्जन गरेका थिए। उनको निधन भइसकेपछि पनि उनी एड्मिन रहेको डिजिटल समुदायलाई विवादित कम्पनीका प्रमुखको प्रवर्द्धनमा प्रयोग गरिनुले थप प्रश्न जन्माएको छ।

उक्त ग्रुप अहिले कसले सञ्चालन गरिरहेको छ ? पोस्ट गर्ने आलोक सुवेदीको आयोजक वा नेपाल क्यान ग्रुपसँग कस्तो सम्बन्ध छ ? ग्रुपमा पोस्ट राख्ने र अनुमोदन गर्ने व्यवस्था के छ ? दिवंगत व्यक्तिको नामसँग जोडिएको समुदाय प्रयोग गर्दा उनको विरासतसँग सम्बन्धित संस्था वा पक्षको सहमति लिइएको छ कि छैन ? यी विषय स्पष्ट पारिएका छैनन्।

फेसबुक ग्रुपमा कुनै दिवंगत व्यक्तिको नाम एड्मिनका रूपमा देखिनु मात्रैबाट उनको खाता सक्रिय रूपमा अरू कसैले प्रयोग गरिरहेको निष्कर्ष निकाल्न भने मिल्दैन। तर ग्रुपको वर्तमान प्रशासन, नियन्त्रण र पोस्ट अनुमोदन प्रणाली पारदर्शी नहुँदा उज्वल थापाको नामसँग जोडिएको सामाजिक विश्वसनीयता कसैको व्यावसायिक छवि प्रवर्द्धनमा प्रयोग भइरहेको त होइन भन्ने प्रश्न स्वाभाविक रूपमा उठेको छ।

एभरेष्ट बैंक किन बन्यो ‘बैंकिङ पार्टनर’ ?

कार्यक्रमको सार्वजनिक पोस्टरमा समृद्धि फाउन्डेसन, उज्वल थापा फाउन्डेसन र फोटोबेरीलाई संयुक्त आयोजकका रूपमा राखिएको छ। एभरेष्ट बैंक ‘बैंकिङ पार्टनर’ र नेपाल क्यान ग्रुप ‘लजिस्टिक्स पार्टनर’का रूपमा देखिएका छन्।

कार्यक्रमका मुख्य वक्ता स्वयं लजिस्टिक्स पार्टनर कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत हुन्। यसले कार्यक्रम स्वतन्त्र उद्यमशील संवाद हो वा सम्बन्धित व्यावसायिक समूहका सीईओको सार्वजनिक छवि प्रवर्द्धन गर्ने मञ्च हो भन्ने प्रश्नसमेत जन्माएको छ।

नेपालका प्रतिष्ठित वाणिज्य बैंकमध्ये एक मानिने एभरेष्ट बैंकले पछिल्लो समय वित्तीय अवस्था, सेवा र सार्वजनिक विश्वासका आधारमा बलियो प्रतिष्ठा बनाएको छ। बैंक भनेको सर्वसाधारण निक्षेपकर्ता र लगानीकर्ताको विश्वासमा सञ्चालन हुने संस्था पनि हो। यस्तो संस्थाले कुनै कार्यक्रम वा व्यावसायिक समूहसँग साझेदारी गर्दा कानुनी विवाद, संस्थागत सुशासन, प्रतिष्ठासम्बन्धी जोखिम र वित्तीय पारदर्शिताको मूल्यांकन गर्नु सामान्य अपेक्षा हो।

त्यसैले एभरेष्ट बैंकले यो कार्यक्रमको बैंकिङ पार्टनर बन्नुअघि आचार्य र एनसीएमको पृष्ठभूमिबारे जाँच गरेको थियो कि थिएन भन्ने प्रश्न उठेको छ।

यदि बैंकलाई एनसीएममाथि चलिरहेको मुद्दा र उठिरहेका विवादबारे जानकारी थियो भने उसले किन साझेदारी गर्‍यो ? यदि जानकारी थिएन भने बैंकको साझेदार छनोट तथा प्रतिष्ठासम्बन्धी जोखिम मूल्यांकन प्रक्रिया कति प्रभावकारी छ ? बैंकले आयोजक वा नेपाल क्यान ग्रुपसँग यस विषयमा कुनै स्पष्टीकरण मागेको थियो कि थिएन ? यी प्रश्नको जवाफ एभरेष्ट बैंकले दिनुपर्ने देखिन्छ।

उद्यमशील संवाद कि ‘छवि सफा गर्ने’ मञ्च?

उद्यमीका अनुभव सुन्ने, नयाँ पुस्तालाई व्यावसायिक ज्ञान दिने र नेतृत्व निर्माणबारे संवाद गर्ने कार्यक्रम आफैँमा सकारात्मक अभ्यास हो। तर त्यस्तो मञ्चले सफलताको चम्किलो पाटो मात्रै देखाएर सम्बन्धित व्यक्ति र कम्पनीमाथि उठेका गम्भीर प्रश्न लुकाउनु हुँदैन।

विशेषतः सार्वजनिक राजस्व छलीको अभियोग अदालतमा पुगेको अवस्थामा सम्बन्धित कम्पनीका प्रमुखलाई प्रस्तुत गर्दा आयोजकले कानुनी विवादको जानकारी दिनु र आलोचनात्मक प्रश्नका लागि समेत ठाउँ उपलब्ध गराउनु आवश्यक हुन्छ। अन्यथा कार्यक्रम व्यावसायिक अनुभव आदानप्रदानभन्दा विवादित व्यक्तिको सार्वजनिक छवि सफा गर्ने माध्यमका रूपमा बुझिन सक्छ।

कार्यक्रममा आचार्यले आफ्नो व्यावसायिक यात्रा र कम्पनी विस्तारको कथा मात्रै सुनाउने हुन् वा एनसीएममाथि लागेको राजस्व छलीको अभियोग, समूहका वित्तीय कारोबार र सार्वजनिक जवाफदेहिताका विषयमा पनि जवाफ दिनेछन् ? अहिलेको मुख्य प्रश्न यही हो।

सरकारले एनसीएम र यससँग जोडिएका संस्थाको कारोबारमाथि समयमै निष्पक्ष र विस्तृत अनुसन्धान नगर्दा सत्यतथ्य बाहिर आउन नसकेको गुनासो भइरहेको छ। यहीबीच प्रतिष्ठित संस्था, बैंक र सामाजिक अभियानसँग जोडिएका प्लेटफर्म प्रयोग गरी कम्पनीका प्रमुखलाई सेलिब्रेटी शैलीमा प्रस्तुत गरिनुले अनुसन्धानलाई कमजोर बनाउनेभन्दा पनि समाजमा उनको स्वीकार्यता बढाउने प्रयास भइरहेको आशंका जन्माएको छ।

कार्यक्रम आगामी अगस्ट २७ मा दिउँसो ३ बजेदेखि ५ बजेसम्म बालुवाटारस्थित टी-२१ प्यालेसमा हुने बताइएको छ।

यस विषयमा सुजित आचार्य, कार्यक्रम आयोजक, पोस्ट गर्ने आलोक सुवेदी, सम्बन्धित फेसबुक ग्रुपका सक्रिय प्रशासक तथा एभरेष्ट बैंकको औपचारिक प्रतिक्रिया प्राप्त भए समाचारमा समावेश गरिनेछ। एनसीएममाथिको मुद्दाको अन्तिम निरूपण भने सम्बन्धित अदालतबाटै हुनेछ।

कार्यक्रममा सहभागिताको विषयमा हामीले एनसीएमका सीईओ सुजित आचार्यलाई आफ्ना प्रश्नहरु पठाएका थियौं, उनको सामाजिक सञ्जालमार्फत । तर, यो समाचार तयार पार्दासम्म जवाफ प्राप्त भएको छैन ।