दशैंको भोजसँगै तौल पनि बढाउँदै हुनुहुन्छ ? यी ७ गल्तीबाट जोगिनुहोस्

काठमाण्डौ । एक घरमा मासु–चिउरा, अर्कोमा सेलरोटी र मिठाई, फेरि आफन्तको आग्रह—‘अलिकति त खानैपर्छ !’ दशैंको भेटघाटमा यस्ता दृश्य सामान्य हुन्। तर हरेक पटकको ‘अलिकति’ जोडिँदा दिनभर शरीरलाई चाहिनेभन्दा धेरै खाना खाइरहेका हुन सक्छौं।

दशैंमा मनपर्ने परिकार खानु स्वाभाविक हो। समस्या तब हुन्छ, जब खाने मात्रा बढ्छ र हिँडडुल घट्छ। शरीरले खर्च गर्नेभन्दा बढी ऊर्जा नियमित रूपमा खानपानबाट प्राप्त हुँदा अतिरिक्त ऊर्जा बोसोका रूपमा सञ्चित हुन सक्छ। त्यसैले चाडपर्वमा परिकारको छनोटसँगै मात्रा र दैनिक गतिविधिमा ध्यान दिन आवश्यक हुन्छ।

दशैंको स्वाद र स्वास्थ्य दुवै जोगाउन यी सात बानीमा ध्यान दिन सकिन्छ।

१. भोजका लागि भन्दै बिहानैदेखि भोकै बस्नु

‘बेलुका भोज छ’ भनेर दिनभर खाना टार्दा भोजमा पुगेर मात्रा नियन्त्रण गर्न कठिन हुन सक्छ। आफ्नो नियमित खानाको समय सकेसम्म कायम राख्नुहोस्। बिहान दही, अण्डा, फलफूल वा रोटी–तरकारीजस्ता उपलब्ध परिकार मिलाएर सन्तुलित खाना खान सकिन्छ। बिहानको खाना खाँदैमा तौल घट्ने भने होइन; दिनभरको समग्र खानपान महत्वपूर्ण हुन्छ।

२. प्लेटमा सबै परिकार एकैपटक थुपार्नु

मासु, पुलाउ, भुटन, आलु र सेलरोटीले प्लेट भरिँदा तरकारी र सलादका लागि ठाउँ नै नरहन सक्छ। सुरुमा थोरै परिमाण लिनुहोस् र अझै भोक भए आवश्यकताअनुसार थप्नुहोस्। सानो प्लेट मात्रा सम्झाउने उपाय बन्न सक्छ, तर त्यसमा पटकपटक खाना थप्दा कुल मात्रा बढ्छ। सन्तुलित छनोटसँगै कति खाइयो भन्नेमा ध्यान दिनु उपयोगी हुन्छ। NHS

३. आफन्तको आग्रहमा हरेक घरमा पेटभरि खानु

टीका थाप्न धेरै घर पुग्दा हरेक ठाउँको खानालाई छुट्टाछुट्टै भोज ठान्ने बानीले दिनभरको मात्रा बढाउँछ। पहिले खाएको कुरा सम्झेर अर्को ठाउँमा सानो परिमाण रोज्नुहोस्। बिस्तारै खाने र भोक मेटिएपछि रोक्ने अभ्यास गर्नुहोस्। ‘स्वाद लिएँ, अब पुग्यो’ भनेर विनम्रतापूर्वक आग्रह टार्न सकिन्छ।

४. मासुको मात्रासँगै तेल र बोसोको हिसाब बिर्सनु

मासु कति खाइयो भन्ने मात्र होइन, कसरी पकाइयो भन्ने पनि महत्वपूर्ण हुन्छ। देखिने बोसो र छाला हटाउने, कम तेलमा पकाउने तथा गहिरो तेलमा तारेका परिकार कम रोज्ने गर्नुहोस्। मासुसँगै दाल, गेडागुडी र तरकारीलाई पनि खानामा स्थान दिनुहोस्। सन्तुलित आहारमा विविध खाद्यसमूह समावेश गर्नु उपयोगी हुन्छ।

५. मिठाई गन्नु, गिलासको क्यालोरी बिर्सनु

एउटा मिठाई कम खाए पनि पटकपटक सफ्ट ड्रिंक, चिनी मिसाएको जुस वा मदिरा लिँदा थप ऊर्जा शरीरमा पुग्छ। मिठाई सानो परिमाणमा लिनुहोस् र पेयमा पानी वा चिनी नहालेको विकल्प रोज्नुहोस्। कागतीपानीमा पनि धेरै चिनी मिसाइएको छ भने त्यसको मात्रा ध्यान दिनुपर्छ। मदिराले समेत क्यालोरी थप्छ र बढी खाने सम्भावना बढाउन सक्छ।

६. बिदासँगै हिँडडुललाई पनि छुट्टी दिनु

खाना, मोबाइल, टेलिभिजन र तासमै दिन बित्दा शारीरिक गतिविधि घट्न सक्छ। नजिकका आफन्तकहाँ पैदल जाने, बीचबीचमा उठेर हिँड्ने वा परिवारसँग छोटो पैदल यात्रा गर्ने बानी राख्नुहोस्। आफ्नो क्षमताअनुसार नियमित गतिविधि कायम गर्नुहोस्। हिँडडुलले ऊर्जा खर्च बढाउँछ, तर धेरै खाएको सबै खाना केहीबेर हिँड्दैमा बराबर हुन्छ भन्ने सोच नराख्नुहोस्।

७. राति अबेरसम्म जाग्नु र पानी पिउन बिर्सनु

भेटघाट र मनोरञ्जनका कारण सुत्ने–उठ्ने समय पूरै नबिगार्नुहोस्। अबेरसम्म बस्दा अनावश्यक खाजा र गुलियो पेय पटकपटक खाने बानी पनि बस्न सक्छ। दिनभर नियमित पानी पिउनुहोस् र सकेसम्म निद्राको समय कायम राख्नुहोस्। पानीलाई खाना छोड्ने वा तौल घटाउने उपायका रूपमा भने नलिनुहोस्।

दशैंको रमाइलो खानाको थुप्रोले मात्र निर्धारण गर्दैन। आफन्तसँगको समय, भेटघाट र आत्मीयता पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छन्। मनपर्ने परिकारको स्वाद लिँदै मात्रा मिलाउने र दिनचर्या सक्रिय राख्ने हो भने चाडपर्वमा स्वास्थ्यको ख्याल गर्न सहज हुन्छ।