विश्व अर्थतन्त्रको शक्ति सन्तुलन फेरिने प्रक्षेपण, चीन पहिलो र भारत दोस्रो बन्दा अमेरिका तेस्रो

काठमाण्डौ । विश्व अर्थतन्त्रको नेतृत्व आगामी दशकहरूमा एसियातर्फ सर्न सक्ने गोल्डम्यान स्याक्सको दीर्घकालीन प्रक्षेपणले देखाएको छ। सन् २०७५ सम्म चीन विश्वको सबैभन्दा ठूलो अर्थतन्त्र बन्न सक्ने र भारतले अमेरिकालाई उछिन्दै दोस्रो स्थान हासिल गर्न सक्ने आकलन गरिएको छ।

गोल्डम्यान स्याक्सले डिसेम्बर २०२२ मा सार्वजनिक गरेको ‘द पाथ टु २०७५’ अध्ययनमा यस्तो सम्भावना प्रस्तुत गरिएको हो। अमेरिकी डलरमा मापन गरिएको अर्थतन्त्रको आकारसम्बन्धी यो प्रक्षेपण हो। यसलाई वर्तमान आर्थिक वरीयता वा निश्चित नतिजाका रूपमा भने बुझ्न मिल्दैन।

अध्ययनको प्रक्षेपणअनुसार सन् २०५० मा चीन पहिलो, अमेरिका दोस्रो र भारत तेस्रो ठूलो अर्थतन्त्र बन्न सक्नेछन्। त्यसपछि इन्डोनेसिया चौथो र जर्मनी पाँचौँ स्थानमा रहने आकलन छ। यसले विश्वका पाँच ठूला अर्थतन्त्रमध्ये तीनवटा एसियाली मुलुक हुने सम्भावना देखाउँछ।

संलग्न तालिकामा सन् २०५० सम्म जापान छैटौँ, बेलायत सातौँ, ब्राजिल आठौँ, फ्रान्स नवौँ र रुस दशौँ स्थानमा रहने प्रक्षेपण गरिएको छ। सन् २०२२ को आधार तथ्यांकमा तेस्रो स्थानमा रहेको जापान र चौथो स्थानमा रहेको जर्मनीको तुलनात्मक स्थान खस्कँदा भारत र इन्डोनेसिया अगाडि बढ्ने देखाइएको छ।

सन् २०७५ सम्म पुग्दा यो शक्ति सन्तुलन अझ बदलिने आकलन छ। तालिकाअनुसार चीन, भारत र अमेरिकापछि इन्डोनेसिया चौथो तथा नाइजेरिया पाँचौँ स्थानमा पुग्न सक्नेछन्। पाकिस्तान छैटौँ, इजिप्ट सातौँ, ब्राजिल आठौँ, जर्मनी नवौँ र मेक्सिको दशौँ स्थानमा रहने प्रक्षेपण छ।

नाइजेरिया, पाकिस्तान र इजिप्टजस्ता मुलुकको सम्भावित उदयमा जनसंख्या वृद्धिको भूमिका रहने अध्ययनले औँल्याएको छ। तर जनसंख्या ठूलो हुँदैमा आर्थिक शक्ति बन्ने सुनिश्चितता हुँदैन। त्यसका लागि उपयुक्त नीति र सक्षम संस्थागत संरचना आवश्यक पर्ने गोल्डम्यान स्याक्सको विश्लेषण छ।

अध्ययनले विश्वको सम्भावित आर्थिक वृद्धिदर भने सुस्त हुँदै जाने संकेत गरेको छ। जनसंख्या वृद्धिमा आउने कमी यसको एउटा प्रमुख कारण हुने आकलन छ। अर्थात् विश्व अर्थतन्त्रको विस्तार सुस्त भए पनि उदीयमान मुलुकहरूले आफ्नो हिस्सा बढाउन सक्ने सम्भावना प्रस्तुत गरिएको हो।

यो वरीयताले अर्थतन्त्रको कुल आकार देखाउँछ। ठूलो अर्थतन्त्र हुनु र त्यहाँका प्रत्येक नागरिक धनी हुनु फरक विषय हुन्। त्यसैले भविष्यको आर्थिक शक्ति मूल्यांकन गर्दा कुल उत्पादनसँगै प्रतिव्यक्ति आय, उत्पादकत्व र जीवनस्तर पनि हेर्नुपर्छ।

नेपालका लागि यस प्रक्षेपणको चासो दुवै छिमेकीको सम्भावित आर्थिक विस्तारसँग जोडिन्छ। भारत र चीनको बढ्दो बजारबाट पर्यटन, निर्यात, लगानी र आपूर्ति सञ्जालमा अवसर खोज्न सकिन्छ। तर त्यसलाई वास्तविक लाभमा बदल्न नेपालको उत्पादन क्षमता, पूर्वाधार र व्यापारिक प्रतिस्पर्धामा सुधार आवश्यक हुनेछ।