विश्व बजारमा सुन फर्किने संकेत, नेपालमा ३ लाख ३३ हजारको हिसाब कसरी निस्कियो ?

काठमाण्डौ । धनतेरसको अघिल्लो दिन तोलामै १३ हजार ३०० रुपैयाँ उक्लिएको छापावाल सुन धनतेरसका दिन ५ हजार ९०० रुपैयाँ घटेर २ लाख ८३ हजार रुपैयाँमा झर्‍यो। नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघले तोकेको शुक्रबारको यो दर गत जनवरी २९ को कीर्तिमानी मूल्यभन्दा ५६ हजार ३०० रुपैयाँ अर्थात् १६.६ प्रतिशत कम हो। त्यतिबेला नेपालमा सुन प्रतितोला ३ लाख ३९ हजार ३०० रुपैयाँ पुगेको थियो। 

नेपालको बजारमा दुई दिनमै देखिएको तीव्र उतारचढाव अन्तर्राष्ट्रिय बजारको पछिल्लो चालसँग मिल्दोजुल्दो छ। विश्व सुन परिषद् (डब्लूजीसी) ले प्रयोग गरेको लन्डनको बेन्चमार्क मूल्य अक्टोबरको अन्त्यमा प्रतिट्रोय औंस ३ हजार ९१३ डलरमा झर्‍यो। एक महिनाको गिरावट ६.३ प्रतिशत थियो। नोभेम्बर ६ मा भने रोयटर्सले अन्तर्राष्ट्रिय स्पट मूल्य प्रतिऔंस ४ हजार ७४.३६ डलर रहेको जनाएको छ। शुक्रबार दिनभरिको कारोबारमा दबाब देखिए पनि सो समयसम्म साताभरको मूल्यवृद्धि ५.२ प्रतिशत थियो।

तल्लो बिन्दु नजिकिएको दुई संकेत

विश्व सुन परिषद्ले नोभेम्बर ५ मा सार्वजनिक गरेको विश्लेषणमा गिरावटपछि सुन फर्किने सम्भावना बुझ्न तीन संकेत हेरेको छ। पहिलो, सुनको मूल्य पछिल्ला २०० कारोबार दिनको औसतभन्दा निकै तल पुग्नु। दोस्रो, अमेरिकी डलर सूचकांक पछिल्लो एक वर्षको तुलनामा तीव्र रूपमा उक्लिनु। तेस्रो, फ्युचर्स बजारमा सट्टामूलक कारोबारका पोजिसन असामान्य रूपमा कम हुनु। परिषद्का अनुसार पहिलो दुई संकेत देखिइसकेका छन्। फ्युचर्स बजारमा भने थप बिक्रीको ठाउँ बाँकी छ।

सन् २००५ पछिका तथ्यांकमा कम्तीमा दुई संकेत देखिएका १० घटनामध्ये नौवटामा तीन महिनापछि सुनको भाउ बढेको थियो। ती १० घटनाको मध्यिका प्रतिफल ४.२ प्रतिशत थियो। परिषद्को प्राविधिक विश्लेषणले प्रतिऔंस ३ हजार ८५७ डलरलाई बजारले फेरि परीक्षण गर्न सक्ने तह मानेको छ। यी संकेतले आगामी तीन महिनाको सम्भावित चाल बुझाउँछन्। दीर्घकालीन तेजी फर्किने आधारका लागि ब्याजदर, डलर र मागको दिशा पनि बदलिनुपर्छ।

सन् २०११ पछि जस्तै लामो मन्दी किन कम सम्भावित देखिन्छ ?

सन् २०११ मा अमेरिकी १० वर्षे मुद्रास्फीति-समायोजित ऋणपत्रको प्रतिफल करिब शून्यमा थियो। त्यसपछि प्रतिफल उक्लिँदा ब्याज नदिने सुनमाथि दबाब बढ्यो। अहिले त्यही वास्तविक प्रतिफल २.६ प्रतिशत आसपास छ। त्यहाँबाट प्रतिफल घटे सुनलाई टेवा पुग्न सक्छ। विश्व सुन परिषद्ले अहिलेको उच्च भूराजनीतिक जोखिम र केन्द्रीय बैंकहरूको बलियो खरिदलाई पनि सन् २०११ पछिको अवस्थाभन्दा फरक मानेको छ।

मागको पछिल्लो तथ्यांकले पनि बजारको दुई फरक चित्र देखाउँछ। सन् २०२६ को तेस्रो त्रैमासमा केन्द्रीय बैंक तथा अन्य सरकारी संस्थाले खुद ३२१ टन सुन किने। यो एक वर्षअघिको तुलनामा ४२ प्रतिशत बढी हो। सुनमा आधारित एक्सचेन्ज ट्रेडेड फन्डमा २११ टन बराबरको खुद लगानी भित्रियो। यही अवधिमा उच्च मूल्यका कारण विश्वव्यापी गरगहनाको माग भने परिमाणका आधारमा १७ प्रतिशत घट्यो। 

छोटो अवधिमा अमेरिकी ब्याजदर नै तेजीको प्रमुख अवरोध देखिएको छ। शुक्रबार सार्वजनिक अमेरिकी रोजगारी तथ्यांक अपेक्षाभन्दा बलियो आएपछि डलर र अमेरिकी सरकारी ऋणपत्रको प्रतिफल दुवै उक्लिए। त्यससँगै सुन दबाबमा पर्‍यो। कच्चा तेल महँगिँदा मुद्रास्फीति नियन्त्रण गर्न अमेरिकी केन्द्रीय बैंकले ब्याजदर लामो समय उच्च राख्ने अपेक्षा बलियो हुन सक्छ। त्यसो भए ब्याज नदिने सुनको तुलनामा ऋणपत्रको आकर्षण बढ्छ।

सन् २०२७ मा नेपालमा तोलाको भाउ कहाँ पुग्न सक्छ ?

रोयटर्सले ३० विश्लेषक तथा कारोबारकर्तासँग गरेको सर्वेक्षणमा सन् २०२७ को वार्षिक औसत मूल्यको मध्यिका अनुमान प्रतिऔंस ४ हजार ६५० डलर छ। गोल्डम्यान स्याक्सले भने सन् २०२७ को अन्त्यका लागि ४ हजार ८०० डलरको प्रक्षेपण गरेको छ। उसले अघिल्लो ५ हजार ४०० डलरको प्रक्षेपण घटाएको हो। एउटा अनुमान वर्षभरको औसतका लागि हो भने अर्को वर्षको अन्तिम मूल्यका लागि हो।

नेपालमा यी तहको प्रभाव कति पर्ला ? शुक्रबारको नेपाली दर प्रतितोला २ लाख ८३ हजार रुपैयाँ र सोही दिन रोयटर्सले उल्लेख गरेको अन्तर्राष्ट्रिय स्पट मूल्य ४ हजार ७४.३६ डलरलाई आधार मान्दा एउटा मोटामोटी हिसाब निस्कन्छ। विनिमय दर, कर र स्थानीय मूल्यमा जोडिने अतिरिक्त लागतको प्रभाव स्थिर मानेर अन्तर्राष्ट्रिय मूल्यको प्रतिशत परिवर्तन नेपाली दरमा लागू गर्दा यस्तो चित्र देखिन्छ। दुवै बजारका आधार दर एउटै दिनका हुन् र दर तोकिएको समय फरक छ।

अन्तर्राष्ट्रिय मूल्य प्रतिट्रोय औंस	नेपालमा प्रतितोला सांकेतिक मूल्य
३ हजार ८५७ डलर पुगेमा	करिब २ लाख ६८ हजार रुपैयाँ
४ हजार ६५० डलर पुगेमा	करिब ३ लाख २३ हजार रुपैयाँ
४ हजार ८०० डलर पुगेमा	करिब ३ लाख ३३ हजार रुपैयाँ

यो बिजशालाको सर्तसहितको गणना हो। शुक्रबार अमेरिकी डलरको सन्दर्भ बिक्रीदर १५१ रुपैयाँ ४७ पैसा थियो। त्यहाँबाट नेपाली रुपैयाँ कमजोर भए उही अन्तर्राष्ट्रिय भाउमा पनि नेपालमा सुन महँगिन्छ। रुपैयाँ बलियो भए विश्व बजारमा भएको वृद्धिको केही हिस्सा विनिमय दरले सोस्न सक्छ। गहना किन्दा ज्याला जोडिने भएकाले उपभोक्ताको अन्तिम बिल पनि तालिकाको सांकेतिक दरभन्दा फरक पर्छ।

यसपालिको धनतेरसमा नेपाल राष्ट्र बैंकले दुई वर्षपछि सुनको असर्फी बिक्रीमा फर्काएर २.५ ग्रामको विकल्प खुलाएको थियो। तोलाको भाउ २ लाख ८३ हजार रुपैयाँ हुँदा सानो तौलको असर्फीले चाडपर्वमा सुन किन्न चाहनेलाई कम रकममै खरिद गर्ने विकल्प दियो। तिहारपछि विवाहको सिजनमा गहना किन्ने परिवारको बजेट भने अन्तर्राष्ट्रिय सुन र डलर दुवैको चालमा निर्भर हुनेछ। प्रतिऔंस ४ हजार ८०० डलर पुगे पनि माथिको हिसाबमा नेपाली दर जनवरीको कीर्तिमानभन्दा करिब ६ हजार रुपैयाँ तलै पर्छ। त्यो अन्तर साँघुरिन्छ कि फराकिलो हुन्छ भन्नेमा विनिमय दरको भूमिका रहनेछ।