सिटी होटलको ‘पाँचतारे’ आवरणभित्रको संकट: ब्याजसमेत तिर्न नसक्ने अवस्था, जनताको पैसाबाट ऋण व्यवस्थापन !

काठमाण्डौ । पछिल्लो समय सेयर कारोबार, लकइन अवधि र संस्थापक सेयरको लिलामी प्रक्रियालाई लिएर विवादमा तानिएको City Hotel Limited भित्रको वास्तविक वित्तीय अवस्था झन् भयावह रहेको खुलासा भएको छ ।

कम्पनीका पूर्व सञ्चालक तिलक कोइरालाले नेपाल प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्यूरो(सीआईबी)लाई लेखेको आधिकारिक पत्रले सिटी होटलको ‘पाँचतारे’ चमकभित्र लुकेको ऋण, घाटा र वित्तीय अस्थिरताको गम्भीर तस्वीर सार्वजनिक गरेको हो ।

पत्रअनुसार होटलमाथि एक समय ३ अर्ब ३६ करोड रुपैयाँभन्दा बढी बैंक ऋण थियो । अवस्था यति कमजोर थियो कि होटलको सञ्चालन आम्दानीले बैंकको ब्याजसमेत थेग्न नसक्ने स्थिति सिर्जना भएको थियो ।

होटलले आफ्नो ब्राण्ड ‘हायात प्यालेस’बाट ‘हायात सेन्ट्रिक’मा परिवर्तन गर्दै बजारमा नयाँ छवि बनाउन खोजे पनि भित्री वित्तीय संरचना भने अत्यन्त कमजोर रहेको देखिन्छ ।

‘व्यावसायिक सफलता होइन, वित्तीय दाउपेच’

सिटी होटलले बाहिरबाट पाँचतारे विस्तार र अन्तर्राष्ट्रिय ब्राण्डिङको कथा बेचिरहँदा कम्पनीको वास्तविक वित्तीय अवस्था भने लगातार दबाबमा देखिएको छ ।

आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को दोस्रो त्रैमासिक वित्तीय विवरणअनुसार कम्पनी १० करोड ९ लाख रुपैयाँ खुद नोक्सानीमा रहेको देखिन्छ । यस्तो अवस्थामा होटल सञ्चालन हुनु सामान्य व्यापारिक सफलताभन्दा पनि ऋण व्यवस्थापन र वित्तीय पुनर्संरचनाको खेल भएको विश्लेषण गर्न थालिएको छ ।

पूर्व सञ्चालक कोइरालाले पनि पत्रमा पर्यटन गतिविधि पर्याप्त नबढेसम्म होटलले पूर्ण रुपमा आफ्नो खर्च धान्न नसक्ने स्वीकार गरेका छन् ।

हकप्रदको वास्तविक उद्देश्य: ‘व्यवसाय विस्तार होइन, बैंक ऋण तिर्न’

सिटी होटलले जारी गरेको ८० प्रतिशत हकप्रद सेयरलाई कम्पनीले बजारमा विस्तार र भविष्यको सम्भावनाको रूपमा प्रस्तुत गरे पनि, सीआईबीलाई लेखिएको पत्रले त्यसको वास्तविक उद्देश्य खोलेको छ ।

कोइरालाका अनुसार हकप्रदबाट उठाइएको अधिकांश रकम बैंक ऋण तिर्न प्रयोग गरिएको थियो । अर्थात्, नयाँ परियोजना विस्तार वा आम्दानी बढाउने योजनाभन्दा पनि कम्पनी तत्कालीन ऋण संकट व्यवस्थापनमा केन्द्रित थियो ।

तर विडम्बना के भने, हकप्रदपछि पनि कम्पनीमाथि अझै करिब साढे २ अर्ब रुपैयाँ ऋण बाँकी रहेको खुलासा भएको छ ।

यसले अर्को गम्भीर प्रश्न उठाएको छ-व्यवस्थापनले सिर्जना गरेको ऋणको भार अन्ततः सर्वसाधारण लगानीकर्तामाथि सारिएको हो ?

विश्लेषकहरूका अनुसार सिटी होटलको हकप्रद मूलतः “जनताको पैसाबाट ऋण व्यवस्थापन” जस्तो देखिएको छ । यसको प्रत्यक्ष असर सर्वसाधारण लगानीकर्तामाथि परेको छ, किनभने कम्पनीले लाभांश दिन सक्ने अवस्था अझै टाढा देखिन्छ।

संस्थापकले नै पैसा हाल्न सकेनन्

पत्रमा अर्को महत्वपूर्ण स्वीकारोक्ति पनि छ । कम्पनीका संस्थापक र केही सञ्चालकहरूले हकप्रदबापतको रकम जम्मा गर्न नसकेपछि उनीहरूको सेयर लिलाम प्रक्रियामा लगिएको उल्लेख गरिएको छ ।

पूर्व सञ्चालक कोइरालाले १९ लाख ८९ हजार ९९९ कित्ता संस्थापक सेयर लिलाम गर्नु कानुनी बाध्यता भएको दाबी गरेका छन् । यदि त्यसो नगरेको भए धितोपत्र निष्कासन तथा बाँडफाँट निर्देशिका उल्लंघन हुने र सञ्चालकहरू नै कारबाहीमा पर्ने अवस्था आउने उनको भनाइ छ ।

यसले कम्पनीभित्र तरलता संकट कति गहिरो थियो भन्ने संकेत गर्छ । किनभने संस्थापक समूहकै सदस्यहरूले थप लगानी गर्न नसक्नु कम्पनीप्रतिको आन्तरिक विश्वास कमजोर भएको संकेतको रूपमा पनि हेरिएको छ ।

एउटै ISIN विवाद: ‘लकइन’ सेयर मिसावटको आशंका

सिटी होटल विवादको अर्को संवेदनशील पाटो भनेको संस्थापक र सर्वसाधारण सेयरलाई एउटै ISIN (International Securities Identification Number) दिइएको विषय हो ।

नियामक वृत्त र लगानीकर्ताहरूले एउटै ISIN हुँदा संस्थापकहरूको ‘लकइन’मा रहेको सेयर साधारण सेयरसँग मिसाएर दोस्रो बजारमा कारोबार भएको हुन सक्ने आशंका उठाउँदै आएका छन् ।

यही विषय अहिले अनुसन्धानको केन्द्रमा छ ।

यद्यपि पूर्व सञ्चालक कोइरालाले भने आफू सञ्चालक बन्नुअघि नै CDSC बाट एउटै ISIN जारी भएको दाबी गर्दै त्यसमा आफ्नो कुनै भूमिका नरहेको बताएका छन् ।

तर बजारमा उठिरहेको अर्को प्रश्न अझ गम्भीर छ-के प्रभावशाली समूहहरूको पहुँचका कारण नियामकीय प्रणालीमै कमजोरी सिर्जना भयो ?

यदि एउटै ISIN को प्रयोगमार्फत लकइन संरचना नै अस्पष्ट बनाइएको प्रमाणित भयो भने, यो केवल एउटा कम्पनीको विवाद मात्र नभई नेपालको पूँजी बजारको नियामकीय विश्वसनीयतामाथिको प्रश्न बन्न सक्छ ।

‘पाँचतारे चमक’ भित्रको जोखिम

सिटी होटल प्रकरणले नेपाली पूँजी बजारमा एउटा ठूलो प्रश्न उठाएको छ-के चम्किला ब्राण्ड, अन्तर्राष्ट्रिय होटल नाम र आक्रामक मार्केटिङले कम्पनीको वास्तविक वित्तीय जोखिम लुकाइरहेका छन् ?

सीआईबीलाई पुगेको पूर्व सञ्चालकको पत्रले कम्तीमा एउटा कुरा स्पष्ट बनाएको छ:सिटी होटल बाहिरबाट पाँचतारे देखिए पनि भित्रबाट भने गहिरो ऋण, कमजोर नगद प्रवाह र लगानीकर्ताको पैसामाथि टिकेको संकटग्रस्त कम्पनीको रूपमा संघर्ष गरिरहेको थियो ।