चाँदी अब 'औद्योगिक सुन' बन्दैछ: २०२६ सम्म मूल्य कति पुग्ला ?

काठमाण्डौ । सुनको चमकले विश्व बजारलाई मात्र होइन, नेपाली बजारलाई पनि लोभ्याउने गरेको छ भने चाँदी अब 'औद्योगिक सुन' को रूपमा उभिँदैछ।  

सौर्य ऊर्जा, इलेक्ट्रोनिक्स र हरित प्रविधिमा चाँदीको बढ्दो प्रयोगले यसको माग आकाशिएको छ।  

अन्तर्राष्ट्रिय बजार विश्लेषकहरूका अनुसार, चाँदीको मूल्य २०२६ सम्ममा प्रति औंस ६५ डलरसम्म पुग्न सक्ने अनुमान छ। नेपालमा चाँदीको आयात र आभूषण बजारमा यसको प्रभाव कस्तो पर्नेछ ?

चाँदीको बढ्दो औद्योगिक माग : विश्वव्यापी प्रवृत्ति

चाँदीलाई परम्परागत रूपमा आभूषण र धार्मिक वस्तुहरूमा प्रयोग गरिन्थ्यो, तर पछिल्ला वर्षहरूमा यसको औद्योगिक भूमिका अभूतपूर्व रूपमा विस्तार भएको छ। 

सिल्भर इन्स्टिच्युटका अनुसार, सन् २०२४ मा चाँदीको विश्वव्यापी अभाव २८२ मिलियन औंस पुगेको छ, जसमा औद्योगिक प्रयोगको हिस्सा सबैभन्दा ठूलो छ। 

सौर्य प्यानलहरूमा चाँदीको प्रयोगले मात्र होइन, इलेक्ट्रिक सवारी साधन(ईभी), मोबाइल फोन र मेडिकल उपकरणहरूमा पनि यसको माग बढेको छ।

बैंक अफ अमेरिकाका विश्लेषकहरूले सन् २०२६ सम्म चाँदीको मूल्य ६५ डलर प्रतिऔंस पुग्ने पूर्वानुमान गरेका छन्। यसअघि नै चाँदीको मूल्य प्रति औंस ५१.६९ डलरसम्म पुगिसकेको छ, जुन १४ वर्षको उच्च हो। 

एचएसबीसी र युभीएस जस्ता संस्थाहरूले पनि २०२६ मा प्रति औंस ४२ देखि ४४.५० डलरसम्मको अनुमान गरेका छन्। 

यो वृद्धि किन ? किनकि औद्योगिक मागले चाँदीलाई 'सुरक्षित लगानी' बाट 'आवश्यक कच्चा पदार्थ' मा परिणत गरेको छ। सिल्भर इन्स्टिच्युटका अनुसार, सन् २०२५ मा पनि अभाव २०६ मिलियन औंस रहनेछ, जसले मूल्यलाई थप उकास्नेछ।

लगानीकर्ताहरूका लागि पनि चाँदी आकर्षक बन्दैछ। सुनको तुलनामा सस्तो र अस्थिरता बढी भए पनि, यो हरित ऊर्जा क्रान्तिको 'इन्धन' जस्तो बनेको छ। 

गोल्डम्यान साक्स र सिटिग्रुप जस्ता संस्थाहरूले पनि औद्योगिक माग र मुद्रास्फीतिले चाँदीको मूल्य ३०-३५ डलरबाट माथि उक्लिने बताएका छन्। यदि अमेरिकी फेडरल रिजर्भको व्याजदर कटौती जारी रह्यो भने, यो पूर्वानुमान अझ बलियो हुन सक्छ।

नेपालमा चाँदीको बजार : आयात र सांस्कृतिक महत्व

नेपालमा चाँदीको उत्पादन शून्य छ, त्यसैले सबैभन्दा बढी आयातमा निर्भर छौं। नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार, सन् २०२३ मा चाँदीको आयात ३७ टन घटेको थियो, तर पछिल्लो वर्षहरूमा यो बढ्दै गएको छ। 

मुख्य आयात स्रोत भारत र चीन हुन्, जसले नेपाली बजारमा चाँदीको मूल्यलाई अन्तर्राष्ट्रिय मूल्यसँग जोड्छ। वर्तमानमा चाँदीको मूल्य प्रतिऔंस रु ७,३७५.६१ छ, जुन गत वर्षको तुलनामा ७५ प्रतिशतले बढी हो। प्रति १० ग्राम चाँदीको मूल्य रु २,३७० देखि २,४०० सम्म रहेको छ।

नेपालमा चाँदी मुख्य रूपमा आभूषण र हस्तकला क्षेत्रमा प्रयोग हुन्छ। पाटन (ललितपुर) र काठमाडौंका शाक्य तथा बज्राचार्य जातिका कालिगढहरूले पुर्ख्यौली पेशामा आधारित भएर चाँदीका झुम्का, औंठी, हार र ब्रासलेटहरू बनाउँछन्। यी सामानहरूमा टपाज, अमेथिस्ट, कुरेल र टर्क्वाइज जस्ता अर्धकीमती ढुङ्गाहरू जडान गरिन्छ, जसले नेपाली चाँदीलाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रतिस्पर्धी बनाएको छ। 

व्यापार तथा निकासी प्रवर्द्धन केन्द्रका अनुसार, सन् २०२४ मा नेपाली चाँदीका आभूषणहरूको निर्यात पश्मिना र ऊनी वस्तुहरू पछि तेस्रो स्थानमा थियो। अमेरिका मुख्य बजार हो, जसमा नेपालले शून्य भन्सार सुविधा पाउँछ।

तर, औद्योगिक प्रयोग नेपालमा सीमित छ। सौर्य ऊर्जा आयोजनाहरू बढ्दै गएका छन्रा-ष्ट्रिय योजना आयोगका अनुसार, सन् २०३० सम्ममा १० गीगावाट सौर्य ऊर्जा उत्पादन गर्ने लक्ष्य छ। यसमा चाँदीको प्रयोगले आयात थप बढाउन सक्छ। 

ईभी र इलेक्ट्रोनिक्स उद्योगको विकाससँगै औद्योगिक माग पनि उर्लिने अपेक्षा छ। यदि अन्तर्राष्ट्रिय मूल्य ६५ डलर पुग्यो भने, नेपाली बजारमा प्रति औंस चाँदीको मूल्य रु ११,००० नाघ्न सक्छ, जसले आभूषण मूल्यमा २०-३० प्रतिशत वृद्धि ल्याउनेछ।

लगानीका लागि अवसर र जोखिम

नेपाली लगानीकर्ताहरूका लागि चाँदी एउटा आकर्षक विकल्प बन्दैछ। 

अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा डलरको कमजोरी र भूराजनीतिक तनावले चाँदीलाई फाइदा पुर्याउँछ, तर आर्थिक मन्दीले औद्योगिक माग घटाउन सक्छ। नेपालमा चाँदीको मूल्य विनिमय दरसँग पनि जोडिएको छ-यदि रुपैयाँ कमजोर भयो भने आयात महँगो पर्नेछ।

विज्ञहरू सल्लाह दिन्छन् : 'चाँदीमा लगानी गर्दा विविधीकरण गर्नुहोस्। सुनसँगै चाँदी राख्नुहोस्, तर औद्योगिक ट्रेन्डहरू बुझ्नुस।' 

नेपालका हस्तकला व्यवसायीहरूका अनुसार, निर्यात बजारमा नेपाली चाँदीको माग बढ्दै गएको छ, जसले स्थानीय कालिगढहरूलाई फाइदा पुर्याउनेछ।

उज्यालो भविष्यको संकेत

चाँदी अब सुनको छायाँमा मात्र सीमित छैन ; यो औद्योगिक क्रान्तिको अग्रपंक्तिमा उभिएको छ। २०२६ सम्म मूल्यमा हुने अपेक्षित उछालले नेपालको आयात, आभूषण बजार र हरित ऊर्जा क्षेत्रलाई नयाँ गति दिन सक्छ। 

तर, यो अवसरलाई सदुपयोग गर्न सरकारले आयात नीति र हस्तकला निर्यातलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ। चाँदीको चमकले नेपाली अर्थतन्त्रलाई पनि उज्यालो पार्न सक्छ-यदि हामी सही समयमा कदम चाल्यौं भने।

(यो रिपोर्ट अन्तर्राष्ट्रिय बजार विश्लेषण र नेपालका स्थानीय स्रोतहरूमा आधारित छ। मूल्यहरू दैनिक परिवर्तनशील हुन्छन्, लगानीअघि विज्ञसँग सल्लाह लिनुहोस्।)