१० रुपैयाँमा नयाँ किन्ने कि ९ रुपैयाँमै बजारबाट उठाउने ?

काठमाण्डौ । पछिल्लो समय विभिन्न मर्चेन्ट बैंक तथा फण्ड व्यवस्थापक कम्पनीहरूले धमाधम नयाँ म्युचुअल फण्ड सार्वजनिक निष्कासन (आईपीओ) ल्याइरहेका छन् । अधिकांश नयाँ योजनाहरू प्रतिइकाई १० रुपैयाँकै दरमा बिक्रीमा ल्याइएका छन् ।

तर यता दोस्रो बजारमा भने सोही प्रकृतिका दर्जनौं म्युचुअल फण्डका इकाईहरू १० रुपैयाँभन्दा निकै सस्तो मूल्यमा सजिलै उपलब्ध छन् । यसले लगानीकर्तामाझ एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न उठाएको छ—जब बजारमै सस्तोमा फण्ड पाइरहेको छ भने नयाँ फण्डमै किन लगानी गर्ने ?

नेपाल धितोपत्र बोर्डको सामूहिक लगानी कोषसम्बन्धी व्यवस्थाअनुसार कुनै पनि म्युचुअल फण्ड सार्वजनिक निष्कासन गर्दा प्रतिइकाई १० रुपैयाँ मूल्य तोकिने व्यवस्था छ । यही कारण अहिले पनि नयाँ योजनाहरू १० रुपैयाँकै ‘फेस भ्यालु’ मा बिक्री भइरहेका छन् ।

तर दोस्रो बजारको वास्तविकता भने फरक छ । नेप्सेमा सूचीकृत ४२ वटा बन्दमुखी म्युचुअल फण्डमध्ये हाल २४ वटाभन्दा बढी योजनाको इकाईमूल्य १० रुपैयाँभन्दा तल कारोबार भइरहेको छ । कतिपय फण्ड त ९ रुपैयाँको दायरामै फालाफाल पाइरहेका छन् ।

यस्तो अवस्थामा गणितीय हिसाबले हेर्दा पनि लगानीकर्ताका लागि दोस्रो बजारबाट सस्तोमा इकाई उठाउनु तुलनात्मक रूपमा लाभदायक देखिन्छ ।

प्रतिफल उस्तै, मूल्य सस्तो

म्युचुअल फण्ड भनेको धेरै लगानीकर्ताबाट स-सानो रकम संकलन गरेर सेयर, ऋणपत्र, डिबेञ्चर, बैंक निक्षेप लगायतका वित्तीय साधनमा सामूहिक लगानी गर्ने व्यवस्था हो ।

नेपालमा सञ्चालनमा रहेका अधिकांश योजना बन्दमुखी प्रकृतिका छन् । यस्ता योजना नेप्सेमा सूचीकृत भएर दोस्रो बजारमा किनबेच हुन्छन् ।

विश्लेषकहरूका अनुसार नयाँ र पुराना फण्डबीच लगानीको प्रकृति, बजार जोखिम तथा प्रतिफलको आधारभूत संरचनामा खासै ठूलो अन्तर हुँदैन । फण्डको आकार र व्यवस्थापन क्षमताले केही फरक पार्न सक्ला, तर अधिकांश योजनाको लाभांश इतिहास र औसत प्रतिफल दर हेर्दा धेरै अन्तर देखिँदैन।

यदि प्रतिफलको सम्भावना लगभग उस्तै छ भने लगानीकर्ताले १० रुपैयाँ तिरेर नयाँ फण्ड किन्नुभन्दा दोस्रो बजारबाट सस्तो मूल्यमा पुराना फण्ड खरिद गर्दा बढी लाभ लिन सक्ने तर्क बजारमा बलियो बन्दै गएको छ ।

उदाहरणका लागि, कुनै फण्डको खुद सम्पत्ति मूल्य (न्याभ) राम्रो छ, लाभांश इतिहास पनि सन्तोषजनक छ, तर बजारमा प्रतिइकाई ९ रुपैयाँमै पाइरहेको छ भने त्यस्तो फण्ड दीर्घकालीन हिसाबले अझ आकर्षक बन्न सक्छ ।

‘नयाँ’ भन्दै महँगो किन्नैपर्ने बाध्यता छैन

पछिल्लो समय केही फण्ड व्यवस्थापक कम्पनीहरू ‘नयाँ योजना’ को आकर्षण देखाएर लगानीकर्तालाई आईपीओतर्फ आकर्षित गर्न सक्रिय छन् । तर अनुभवी लगानीकर्ताहरू भने ‘नयाँ’ हुनु मात्रै लगानीको आधार नहुने बताउँछन् ।

उनीहरूका अनुसार म्युचुअल फण्डमा मुख्य कुरा फण्डको पोर्टफोलियो, व्यवस्थापन क्षमता, न्याभ, लाभांश इतिहास र जोखिम व्यवस्थापन हो; केवल ‘नयाँ योजना’ भनेर महँगो मूल्यमा प्रवेश गर्नु बुद्धिमानी नहुन सक्छ ।

विशेषगरी दोस्रो बजारमा डिस्काउन्ट मूल्यमा उपलब्ध फण्डहरूले लगानीकर्तालाई कम लागतमा प्रवेश गर्ने अवसर दिइरहेका छन् । यसले दीर्घकालमा प्रतिफल दरलाई समेत आकर्षक बनाउन सक्छ ।

म्युचुअल फण्डमा लगानी गर्दा के हेर्ने ?

विशेषज्ञहरूका अनुसार म्युचुअल फण्डमा लगानी गर्दा केवल सस्तो मूल्य वा उच्च प्रतिफलको प्रचार मात्रै हेर्नु पर्याप्त हुँदैन ।

लगानीकर्ताले फण्डको प्रकार, अवधि, फण्ड व्यवस्थापकको विगतको प्रदर्शन, खर्च अनुपात, पोर्टफोलियोको गुणस्तर, जोखिम विविधीकरण तथा लाभांश इतिहास अध्ययन गर्नुपर्छ ।

यससँगै प्रतिइकाई बजार मूल्यभन्दा पनि ‘नेट एसेट भ्यालु’ (न्याभ) लाई बढी महत्व दिनुपर्ने जानकारहरूको सुझाव छ । न्याभले फण्डको वास्तविक सम्पत्ति मूल्य देखाउने भएकाले त्यसको उतारचढावबाट फण्डको वास्तविक प्रदर्शन बुझ्न सकिन्छ ।

विश्लेषकहरू भन्छन्:“यदि एउटै प्रकृतिको फण्ड दोस्रो बजारमा सस्तोमा पाइरहेको छ भने लगानीकर्ताले नयाँ निष्कासनमा हतारिनुभन्दा बजारमै उपलब्ध विकल्पको गहिरो अध्ययन गर्नु उपयुक्त हुन्छ ।”