ओली–प्रचण्डमाथि नेतृत्व हस्तान्तरणको दबाब, साना वाम दलमा पनि टुटफुटको शृङ्खला

 

काठमाण्डौ ।  नेपालका ठूला वामपन्थी दलमा नेतृत्व हस्तान्तरण र पार्टी पुनर्गठनको बहस चर्किरहेका बेला साना वाम दलहरू पनि आन्तरिक विवाद, विभाजन र पुनर्गठनको दबाबमा देखिएका छन्। नेकपा एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओली र नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीको नेतृत्व गरिरहेका पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’माथि पार्टीभित्रैबाट नेतृत्वको विषयमा प्रश्न उठिरहेको छ।

एमालेमा अध्यक्ष ओलीको नेतृत्व र कार्यशैलीबारे जारी केन्द्रीय कमिटी बैठकमै फरक मतहरू सार्वजनिक भएका छन्। मंगलबारको बैठकमा नेताहरूले अध्यक्षको राजनीतिक प्रतिवेदनमाथि धारणा राखेका थिए भने केही नेताले नेतृत्व शैलीमाथि प्रत्यक्ष प्रश्न उठाएका छन्।

यद्यपि अध्यक्ष ओलीले सोमबार प्रस्तुत राजनीतिक प्रतिवेदनमार्फत तत्काल नेतृत्व नछाड्ने धारणा स्पष्ट पारेका छन्।

एमालेमा नेतृत्व हस्तान्तरणको बहस

गत प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा एमालेको सिट र मत घटेपछि पार्टीभित्र चुनावी समीक्षा तथा पुनर्गठनको बहस तीव्र बनेको छ। पार्टीका केही नेताले नेतृत्व हस्तान्तरण र कार्यशैली परिवर्तनको विषय उठाउँदै आएका छन्। महासचिव शंकर पोखरेलले समेत मंगलबारको केन्द्रीय कमिटी बैठकमा अध्यक्ष ओलीलाई पार्टीभित्रका समस्या स्वीकार गरेर व्यवहारमा सुधार गर्नुपर्ने बताएका थिए।

एमालेको निर्वाचन समीक्षा तथा पार्टी पुनर्गठन कार्यदलमा नेतृत्व पुनर्गठनबारे फरक प्रस्ताव आएका थिए। पछि विभिन्न प्रस्तावलाई मिलाएर साझा प्रतिवेदन सचिवालयमा पठाइएको थियो।

मूल सामग्रीअनुसार गत निर्वाचनमा एमाले अघिल्लो निर्वाचनको तुलनामा झन्डै साढे १४ लाख मत घटेर २५ सिटमा सीमित भएको थियो। यही चुनावी परिणाम तथा पछिल्ला राजनीतिक घटनाक्रमलाई आधार बनाएर ओलीले नेतृत्व हस्तान्तरण गर्नुपर्ने आवाज पार्टीभित्र उठेको उल्लेख छ।

प्रचण्डमाथि पनि नेतृत्वको प्रश्न

माओवादी धार तथा एकीकृत समाजवादीलगायत घटक समेटिएको नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीमा पनि नेतृत्व र संगठन पुनर्गठनको विषय बहसमा छ।

मूल सामग्रीअनुसार पछिल्लो निर्वाचनमा २५ वटा घटकसहित चुनावमा गएको नेकपा अघिल्लो निर्वाचनमा तत्कालीन माओवादी केन्द्र र एकीकृत समाजवादीले प्राप्त गरेको मतको तुलनामा झन्डै चार लाख मत घटेर १७ सिटमा सीमित भएको थियो। पार्टीभित्रका केही नेताले प्रचण्डलाई सम्मानजनक रूपमा नेतृत्व हस्तान्तरण गर्न आग्रह गरेका छन्।

नेकपाले पार्टी नीति र नेतृत्वबारे निर्णय गर्न मंसिरमा एकता महाधिवेशन गर्ने निर्णय गरे पनि तल्ला तहका अधिवेशन पूर्वनिर्धारित समयअनुसार अघि बढ्न सकेका छैनन्। पार्टीको केन्द्रीय संयोजन समितिको बैठक मंगलबार बसेको छ।

साना वाम दलमा पनि विभाजनको लामो इतिहास

ठूला कम्युनिस्ट पार्टीमा मात्रै होइन, साना वाम दलमा पनि विभाजन र पुनर्गठनको क्रम लामो छ।

२०५४ सालमा एमालेबाट विभाजन भएर नेकपा माले गठन भएको थियो। उक्त पार्टीको नेतृत्व अहिले पनि सीपी मैनालीले गरिरहेका छन्। मैनालीले वाम दलमा देखिएको विगतको प्रवृत्तिको गम्भीर समीक्षा नगरी तत्काल पार्टी एकतामा जान नहुने धारणा राख्दै आएका छन्।

एमालेबाटै विभिन्न समयमा अलग भएका समूहले पनि अलग पार्टी निर्माण गरेका छन्। माधवकुमार नेपालको नेतृत्वमा २०७८ सालमा बनेको नेकपा एकीकृत समाजवादी पछिल्लो समय माओवादी धारसँगको एकता प्रक्रियामा गएको छ। वामदेव गौतम, भीम रावल तथा अन्य विभिन्न समूहसमेत नयाँ वाम ध्रुवीकरणमा सहभागी भएको मूल सामग्रीमा उल्लेख छ।

माओवादी धारमा पटक–पटक विभाजन

माओवादी आन्दोलनबाट विकसित दलहरूमा पनि विभाजनको शृङ्खला लामो छ।

२०६९ सालमा प्रचण्ड नेतृत्वको तत्कालीन एकीकृत नेकपा माओवादीबाट मोहन वैद्य ‘किरण’ नेतृत्वको समूह अलग भएको थियो। त्यसपछि वैद्य नेतृत्वको पार्टीबाट नेत्रविक्रम चन्द ‘विप्लव’ नेतृत्वको समूह छुट्टिएको थियो। पछिल्ला वर्षहरूमा यी धारबाट पनि थप समूह अलग भएका छन्।

धर्मेन्द्र बास्तोला नेतृत्वको नेकपा बहुमतमा समेत पछिल्लो समय नेतृत्व विवाद चर्किएको छ। पार्टीको एउटा पक्षले बास्तोलालाई महासचिवबाट हटाएको घोषणा गर्दै अध्यक्ष मण्डल प्रणालीमा जाने निर्णय गरेको छ। बास्तोला पक्षले भने यसमा फरक धारणा राख्दै आएको छ।

त्यस्तै विप्लव नेतृत्वको पार्टीबाट अलग भएकी उमा भुजेलको नेतृत्वमा अर्को नेकपा पुनर्गठन भएको मूल सामग्रीमा उल्लेख छ।

एकता र ध्रुवीकरणको प्रयास पनि जारी

विभाजनसँगै वाम दलहरूबीच सहकार्य, मोर्चाबन्दी र एकताको प्रयास पनि भइरहेका छन्।

राष्ट्रिय जनमोर्चाले तत्काल कुनै वाम दलसँग संगठनात्मक एकताको पक्षमा नरहेको बताए पनि मुद्दाका आधारमा कार्यगत एकता हुनसक्ने धारणा राखेको छ। विप्लव नेतृत्वको दलसँग समेत एकताका लागि छलफल भए पनि निष्कर्षमा पुग्न नसकेको सो पार्टीका नेताहरूले बताएका छन्।

एमाले र नेकपाबीच गत साउनमा प्रदेश तहमा सत्ता सहकार्य गर्ने तीनबुँदे सहमति भएको थियो। दुवै पक्षले त्यसलाई भविष्यको सहकार्यको आधारका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।

नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलनमा विगतदेखि नै वैचारिक, राजनीतिक र संगठनात्मक मतभेदका कारण विभाजन हुँदै आएको इतिहास छ। पछिल्ला वर्षहरूमा भने नेतृत्व, संगठन सञ्चालन र सत्ता सहकार्यका विषयसमेत विभाजन तथा पुनर्गठनको बहसका प्रमुख कारणका रूपमा देखिएका छन्।