ट्रम्प–सी भेटः मुस्कान धेरै, सहमति थोरै; ताइवान–इरानमा गाँठो उस्तै

NEWS
शुक्रबार, आश्विन ९,२०८३ 13:42:56

काठमाण्डौ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङबीच ह्वाइट हाउसमा भएको उच्चस्तरीय वार्ताले अमेरिका–चीन सम्बन्धलाई स्थिर राख्ने सन्देश दिए पनि ताइवान, इरान, व्यापार र प्रविधिसम्बन्धी मुख्य विवाद समाधान गर्न सकेन।

सीको तीनदिने अमेरिका भ्रमणका क्रममा बिहीबार दुई नेताबीच करिब ९० मिनेट बन्द कोठामा वार्ता भएको थियो। भेटपछि ट्रम्पले वार्तालाई सकारात्मक रूपमा प्रस्तुत गरे पनि ठूला विवादित विषयमा कुनै उल्लेख्य सहमति सार्वजनिक भएन।

सम्बन्ध बिग्रिन नदिने साझा प्रयास

अमेरिका र चीनबीच व्यापार, प्रविधि, सुरक्षा र भू–राजनीतिक विषयमा लामो समयदेखि तनाव रहँदै आएको छ। तर यसपटकको भेटमा दुवै पक्षले ती मतभेदलाई खुला टकरावमा जान नदिई संवादमार्फत व्यवस्थापन गर्ने संकेत दिएका छन्।

सीले दुई देशबीचको प्रतिस्पर्धा नियन्त्रणभित्र र स्वस्थ हुनुपर्ने धारणा राखेका छन्। उनले अमेरिका र चीनले उदाउँदो तथा स्थापित शक्तिबीचको द्वन्द्वको जोखिम जनाउने ‘थुसिडाइड्स ट्र्याप’बाट बच्नुपर्ने बताएका छन्।

ट्रम्पले पनि सीसँगको सम्बन्धलाई सकारात्मक रूपमा चित्रण गर्दै दुई देशबीच संवाद कायम राख्ने संकेत दिएका छन्।

इरानमा सहमति जुटेन

वार्ताको अर्को महत्वपूर्ण मुद्दा इरान थियो। अमेरिकाले इरानलाई आर्थिक तथा कूटनीतिक दबाबमा राख्न र हर्मुज जलघाँटीमा निर्बाध आवतजावत सुनिश्चित गर्न चीनको थप सहयोग खोजिरहेको छ।

तर चीन इरानको प्रमुख व्यापारिक साझेदारसमेत भएकाले बेइजिङले अमेरिकी रणनीतिमा पूर्ण समर्थन जनाएको छैन। सीले इरानसँगको विवादलाई वार्तामार्फत समाधान गर्नुपर्ने धारणा अघि सारेको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्।

यसकारण वासिङ्टन वार्ताबाट इरान मुद्दामा कुनै निर्णायक निष्कर्ष निस्कन सकेन।

ताइवान अझै सबैभन्दा संवेदनशील मुद्दा

ताइवान अमेरिका–चीन सम्बन्धको सबैभन्दा संवेदनशील विषयमध्ये एक रह्यो।

बेइजिङले ताइवानलाई आफ्नो भूभागको हिस्सा मान्दै आएको छ भने अमेरिकाले ताइवानसँग अनौपचारिक सम्बन्ध तथा सुरक्षा सहयोग कायम राखेको छ।

वार्तामा सीले वासिङ्टनले ताइवानको स्वतन्त्रतालाई समर्थन नगर्नुपर्ने र यस विषयलाई सावधानीपूर्वक सम्हाल्नुपर्ने धारणा राखेका छन्।

तर अमेरिकाको ताइवानप्रतिको सुरक्षा प्रतिबद्धता र हतियार बिक्रीको विषयमा दुवै पक्षबीच मतभेद कायमै छ। ताइवानलाई अमेरिका–चीन वार्ताको ‘बार्गेनिङ चिप’ बनाउन सकिने चिन्तासमेत अमेरिकी नीतिगत वृत्तमा उठिरहेको छ।

व्यापार र एआईमा पनि दूरी

दुई नेताबीच व्यापार, कृत्रिम बौद्धिकता, प्रविधि तथा रणनीतिक आपूर्ति शृङ्खलाबारे पनि छलफल भयो।

अमेरिका र चीनबीचको व्यापारिक तनाव केही समयका लागि व्यवस्थापन गरिएको भए पनि दीर्घकालीन समाधान अझै टाढा छ। सीको वासिङ्टन भ्रमणअघि दुई देशले व्यापारिक ‘ट्रुस’ अवधि जनवरीसम्म विस्तार गरेका थिए।

प्रविधि र एआई क्षेत्रमा पनि दुवै देशबीच प्रतिस्पर्धा तीव्र छ। यसकारण वार्ताले तनाव घटाउने वातावरण बनाए पनि संरचनागत प्रतिस्पर्धा हटाएको छैन।

अमेरिकी राजनीतिमा मिश्रित प्रतिक्रिया

सीको अमेरिका भ्रमणलाई लिएर अमेरिकी राजनीतिक वृत्तमा मिश्रित प्रतिक्रिया देखिएको छ।

केही सांसदले चीनसँग कूटनीतिक संवाद जारी राख्नु आवश्यक रहेको बताएका छन् भने केहीले सीलाई दिइएको भव्य स्वागतको आलोचना गरेका छन्।

यसरी ट्रम्प–सी वार्ताको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि कुनै एउटा विवाद समाधान गर्नु नभई दुवै महाशक्तिबीच सम्बन्धलाई नियन्त्रणबाहिर जान नदिने प्रयासका रूपमा देखिएको छ।

तर ताइवान, इरान, व्यापार र प्रविधिका मूल मतभेद भने यथावत् रहेकाले आगामी वार्ताहरू अमेरिका–चीन सम्बन्धका लागि अझै निर्णायक रहनेछन्।