भारतका १०० धनाढ्य : अडानी फेरि नम्बर १, कुल सम्पत्ति १ ट्रिलियन डलरमै स्थिर

काठमाडौं। भारतीय रुपैयाँ र सेयर बजार दुवैका लागि चुनौतीपूर्ण बनेको वर्षमा समेत भारतका सर्वाधिक धनी उद्योगी–व्यवसायीहरूको सम्पत्ति मजबुत देखिएको छ। भारतीय रुपैयाँ ८.५ प्रतिशत कमजोर हुँदा र सेयर बजार ९.५ प्रतिशतले घट्दा पनि भारतका १०० सर्वाधिक धनाढ्यहरूको कुल सम्पत्ति १ ट्रिलियन अमेरिकी डलरमै कायम रहेको छ। अघिल्लोपटक उनीहरूको सम्पत्ति गणना गर्दा पनि कुल सम्पत्ति यही स्तरमा थियो।

यस वर्ष सूचीको शीर्ष स्थानमा भने परिवर्तन भएको छ। अडानी समूहका अध्यक्ष तथा पूर्वाधार क्षेत्रका दिग्गज व्यवसायी गौतम अडानी तीन वर्षसम्म दोस्रो स्थानमा रहेपछि पुनः पहिलो स्थानमा फर्किएका छन्।

अडानीको सम्पत्तिमा २०.७ अर्ब डलरको वृद्धि भएको छ। यससँगै परिवारसहित उनको कुल सम्पत्ति ११२.७ अर्ब डलर पुगेको छ। रकमका आधारमा यस वर्ष सबैभन्दा धेरै सम्पत्ति थप्ने व्यक्ति पनि अडानी नै बनेका छन्।

अडानी समूह अहिले ठूलो विस्तार अभियानमा छ। समूहले कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) पूर्वाधारमा १०० अर्ब अमेरिकी डलर लगानी गर्ने योजना बनाएको छ। यद्यपि अडानी परिवारको हालको सम्पत्ति सन् २०२२ मा पुगेको १५० अर्ब डलरको उच्चतम स्तरभन्दा अझै कम छ।

अम्बानी दोस्रो स्थानमा झरे

तेलदेखि दूरसञ्चारसम्म फैलिएको रिलायन्स इन्डस्ट्रिजका अध्यक्ष तथा प्रबन्ध निर्देशक मुकेश अम्बानी यस वर्ष दोस्रो स्थानमा झरेका छन्। उनको कुल सम्पत्ति १८.७ अर्ब डलरले घटेर ८६.३ अर्ब डलरमा सीमित भएको छ।

खुद्रा व्यवसायसहित रिलायन्सका विभिन्न व्यवसायमा नाफाको मार्जिनमाथि परेको दबाबले कम्पनीको सेयरमूल्य प्रभावित भएपछि अम्बानीको सम्पत्ति घटेको हो।

यसैबीच अम्बानी रिलायन्सको मोबाइल सेवा प्रदायक कम्पनी जियो प्लेटफर्म्सलाई सेयर बजारमा सूचीकृत गर्ने तयारीमा छन्। कम्पनीले प्रारम्भिक सार्वजनिक निष्कासन (आईपीओ)का लागि नियामकीय स्वीकृति पाइसकेको छ।

जियोको आईपीओबाट ३.८ अर्ब अमेरिकी डलरसम्म पुँजी जुट्न सक्ने अनुमान छ। यस्तो भए यो भारतको हालसम्मकै सबैभन्दा ठूलो सार्वजनिक निष्कासन बन्न सक्नेछ।

सावित्री जिन्दल तेस्रो स्थानमै

भारतकी सर्वाधिक धनी महिला तथा स्टिलदेखि ऊर्जा क्षेत्रसम्म फैलिएको ओ.पी. जिन्दल समूहकी मातृसत्ता सावित्री जिन्दल तेस्रो स्थानमा कायम छिन्। उनको सम्पत्तिमा सामान्य गिरावट आएर ३९.८ अर्ब अमेरिकी डलरमा सीमित भए पनि सूचीमा उनको स्थान परिवर्तन भएको छैन।

लक्ष्मी मित्तलको सम्पत्ति ७४ प्रतिशत बढ्यो

प्रतिशतका आधारमा यस वर्ष सबैभन्दा धेरै सम्पत्ति बढाउने धनाढ्य स्टिल उद्योगपति लक्ष्मी मित्तल बनेका छन्।

उनको सम्पत्ति ७४ प्रतिशतले बढेर ३४.७ अर्ब अमेरिकी डलर पुगेको छ। यससँगै उनी सूचीमा आठ स्थान माथि उक्लँदै चौथो स्थानमा पुगेका छन्।

मित्तलले खेलकुद क्षेत्रमा पनि ठूलो लगानी गरेका छन्। उनले गत मेमा भ्याक्सिन अर्बपति साइरस पूनावालाका छोरा अदार पूनावालासँग मिलेर इन्डियन प्रिमियर लिग (आईपीएल)को क्रिकेट टोली राजस्थान रोयल्स खरिद गरेका थिए। उक्त कारोबारमा राजस्थान रोयल्सको मूल्यांकन १.६५ अर्ब अमेरिकी डलर गरिएको थियो।

आधाभन्दा बढी धनाढ्यको सम्पत्ति घट्यो

समग्रमा भारतका १०० धनाढ्यमध्ये आधाभन्दा बढीको सम्पत्ति यस वर्ष घटेको छ। विशेषगरी  एआईमा आधारित स्वचालनका कारण भारतको सफ्टवेयर सेवा उद्योगले सामना गरिरहेको चुनौतीको असर प्रविधि क्षेत्रका अर्बपतिहरूको सम्पत्तिमा देखिएको छ।

एचसीएल टेक्नोलोजिजका मानार्थ अध्यक्ष शिव नाडर, विप्रोका संस्थापक अध्यक्ष अजिम प्रेमजी र इन्फोसिसका सहसंस्थापक एन.आर. नारायण मूर्तिको सम्पत्ति घटेको छ।

इन्फोसिसकै अन्य दुई सहसंस्थापक—अध्यक्ष नन्दन निलेकणी र पूर्वउपाध्यक्ष सेनापति गोपालकृष्णन—सहित ११ जना यस वर्ष शीर्ष १०० धनाढ्यको सूचीबाट बाहिरिएका छन्।

सूचीमा चार नयाँ अनुहार

यस वर्ष भारतका १०० धनाढ्यको सूचीमा चार नयाँ नाम थपिएका छन्।

७९ वर्षीय कृष्णा चिवुकुला नयाँ प्रवेशकर्तामध्ये एक हुन्। उनले बेंगलुरुस्थित आफ्नो प्रिसिजन इन्जिनियरिङ कम्पनी इन्डो–एमआईएमलाई जुलाईमा सेयर बजारमा सूचीकृत गरेका थिए।

त्यस्तै कुशल देसाई र चैतन्य देसाई दाजुभाइ पनि पहिलोपटक सूचीमा परेका छन्। उनीहरूको संयुक्त सम्पत्ति ४.२५ अर्ब अमेरिकी डलर छ र उनीहरू ६९ औँ स्थानमा छन्।

उनीहरूको केबल उत्पादन कम्पनी अपर इन्डस्ट्रिजको सेयरमूल्य एक वर्षमा झन्डै दोब्बर भएपछि उनीहरू सूचीमा प्रवेश गरेका हुन्।

आदित्य खेम्का ३.६ अर्ब अमेरिकी डलरको पारिवारिक सम्पत्तिसहित ८३ औँ स्थानमा प्रवेश गरेका छन्। उनको सुरक्षा तथा निगरानी उपकरण उत्पादन गर्ने कम्पनी आदित्य इन्फोटेक सन् २०२५ मा सार्वजनिक कम्पनी बनेको थियो। कम्पनीको सेयरमूल्य बढेसँगै खेम्का परिवारको सम्पत्ति पनि बढेको हो।

यसैगरी निजी क्षेत्रको स्न्याक्स उत्पादक कम्पनी बालाजी वेफर्सका संस्थापक दाजुभाइ भिखाभाइ, चन्दुभाइ र कान्जिभाइ विरानी पनि सूचीमा परेका छन्। उनीहरूले गत जनवरीमा कम्पनीको अल्पसंख्यक स्वामित्व अमेरिकी निजी इक्विटी कम्पनी जनरल एटलान्टिकलाई बिक्री गरेका थिए।

अनिल अग्रवालसहित सात धनाढ्यको पुनरागमन

यस वर्ष सूचीमा पुनः प्रवेश गर्ने सात जनामध्ये खानी तथा धातु उद्योगका अर्बपति अनिल अग्रवाल पनि छन्।

अग्रवालले गत जुनमा आफ्नो प्रमुख कम्पनी वेदान्तलाई पाँचवटा छुट्टाछुट्टै सूचीकृत कम्पनीमा विभाजन गर्दै कम्पनीको मूल्य खुलाउने रणनीति अघि बढाएका थिए।

यस वर्ष भारतका १०० सर्वाधिक धनी व्यक्तिको सूचीमा पर्न आवश्यक न्यूनतम सम्पत्ति पनि घटेको छ। अघिल्लो वर्ष सूचीमा प्रवेश गर्न कम्तीमा ३.२ अर्ब अमेरिकी डलरको सम्पत्ति आवश्यक रहेकामा यस वर्ष त्यो सीमा घटेर ३ अर्ब डलरमा झरेको छ।