चीनको ढुकुटी सुनले भरिँदै: खरिदको रफ्तार बढ्दा विश्व बजारको नजर बेइजिङतिर

काठमाडौं । विश्व वित्तीय बजारमा ब्याजदर, डलर र भूराजनीतिक तनावको दबाब बढिरहेका बेला चीनले सुन सञ्चितिको गति तीव्र बनाएको छ। चिनियाँ केन्द्रीय बैंकले सेप्टेम्बरमा करिब २३ टन सुन थप्दै लगातार २३ महिनासम्म खरिद जारी राखेको हो। यो कदमले सुनप्रति चीनको आकर्षणसँगै विदेशी मुद्रा सञ्चितिलाई विविध बनाउने उसको रणनीति पनि उजागर गरेको छ। 

चीनको विदेशी विनिमय प्रशासन ‘सेफ’को आधिकारिक तथ्यांकअनुसार अगस्ट अन्त्यमा ७ करोड ६७ लाख ३० हजार ट्रोय औंस रहेको सुन सञ्चिति सेप्टेम्बर अन्त्यमा ७ करोड ७४ लाख ७० हजार औंस पुगेको छ। एक महिनामा थपिएको ७ लाख ४० हजार औंस करिब २३ टन बराबर हो। यससँगै चीनको घोषित सुन भण्डार करिब २ हजार ४१० टन पुगेको छ।

भारतीय आर्थिक मिडिया बिजनेस टुडेले द कोबेसी लेटरले सार्वजनिक गरेको तथ्यांक उद्धृत गर्दै सन् २०२६ मा चीनको घोषित सुन खरिद करिब १०३ टन पुगेको जनाएको छ। सेप्टेम्बरको खरिद सन् २०२३ को सेप्टेम्बरयताकै सबैभन्दा ठूलो मासिक खरिद रहेको उक्त रिपोर्टमा उल्लेख छ। 

चीनको खरिद पछिल्ला महिनामा क्रमशः बढेको देखिन्छ। मार्चमा करिब पाँच टन, अप्रिलमा आठ टन र मेमा १० टन थपिएकोमा जुनमा खरिद करिब १५ टन पुगेको थियो। जुलाई र अगस्टमा करिब २०–२० टन हुँदै सेप्टेम्बरमा २३ टन पुगेको विवरणले यो एकपटकको ठूलो कारोबारभन्दा निरन्तर सञ्चिति बढाउने कार्यक्रम भएको संकेत गर्छ।

विश्व सुन परिषद्‌को अगस्टसम्बन्धी प्रतिवेदनले पनि यही प्रवृत्ति पुष्टि गर्छ। परिषद्‌का अनुसार चीनले अगस्टमा २०.२ टन सुन थपेको थियो। त्यसबेला सुन भण्डार करिब २ हजार ३८७ टन र कुल सञ्चितिमा सुनको हिस्सा करिब ९ प्रतिशत पुगेको थियो। जुलाईमा यो हिस्सा करिब ८ प्रतिशत थियो। यद्यपि यस्तो हिस्सा खरिदको परिमाणसँगै सुनको मूल्य र अन्य सञ्चिति सम्पत्तिको मूल्यांकनबाट पनि प्रभावित हुन्छ।

बढ्दो सञ्चितिसँगै चीन अब युरोपका दुई ठूला सुन भण्डार भएका देशको नजिक पुगेको छ। बिजनेस टुडेले उद्धृत गरेको विवरणअनुसार फ्रान्ससँग करिब २ हजार ४३७ टन र इटालीसँग करिब २ हजार ४५२ टन सुन छ। चीन फ्रान्सभन्दा करिब २७ टन र इटालीभन्दा करिब ४२ टन पछाडि छ। देशहरूबीचको तुलना गर्दा चीन अमेरिका, जर्मनी, इटाली र फ्रान्सपछि पाँचौं स्थानमा रहेको उक्त रिपोर्टले जनाएको छ।

सेप्टेम्बरकै गति कायम रहे र फ्रान्स तथा इटालीको भण्डार नबदलिए चीनले दुई महिनाजतिको खरिदबाट दुवैलाई उछिन्न सक्ने गणित देखिन्छ। तर यो हालको दरमा आधारित अनुमान हो। भविष्यमा चीनले कति सुन किन्छ भन्ने आधिकारिक प्रतिबद्धता सार्वजनिक भएको छैन। साथै, विश्व सुन परिषद्‌को अन्तरदेशीय तथ्यांकमा रिपोर्टिङ ढिलाइ हुने भएकाले तुलना गर्दा तथ्यांकको मिति पनि हेर्नुपर्छ।

चीनको सुनप्रतिको आकर्षण बुझ्न डलरमा निर्भर सञ्चितिको जोखिम पनि हेर्नुपर्ने हुन्छ। रोयटर्सको विश्लेषणअनुसार सन् २०२२ मा पश्चिमी प्रतिबन्धले रुसको करिब ३०० अर्ब डलर बराबरको आधिकारिक सञ्चिति रोक्का गरेपछि विकासशील अर्थतन्त्रहरूमा सञ्चिति विविधीकरणको चासो बढेको थियो। आफ्नै देशमा राखिएको सुन कुनै अर्को सरकारको ऋण तिर्ने क्षमतामा प्रत्यक्ष निर्भर हुँदैन। चीनको खरिदलाई यही व्यापक पृष्ठभूमिमा पनि हेरिएको छ।

तर सुन थपिँदैमा चीनको समग्र विदेशी मुद्रा सञ्चिति बढेको छैन। द इकोनोमिक टाइम्सले रोयटर्सलाई उद्धृत गर्दै सेप्टेम्बरमा चीनको विदेशी मुद्रा सञ्चिति ३.४३८ ट्रिलियन डलरबाट ३.४०० ट्रिलियन डलरमा झरेको जनाएको छ। डलरको मजबुती तथा अन्य सम्पत्तिको मूल्यमा परिवर्तनले सञ्चितिको डलर मूल्य प्रभावित गर्न सक्छ। त्यसैले सुन बढेको र विदेशी मुद्रा सञ्चिति घटेको आधारमा मात्रै चीनले त्यही रकमको डलर बेचेर सुन किनेको निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन। 

चीनमा सुनप्रतिको आकर्षण केन्द्रीय बैंकमा मात्र सीमित छैन। विश्व सुन परिषद्‌का अनुसार अगस्टमा चिनियाँ सुनमा आधारित एक्सचेन्ज ट्रेडेड फन्ड अर्थात् गोल्ड ईटीएफमा थप ११ टन बराबरको सञ्चिति जोडियो। ती फन्डको कुल सुन सञ्चिति २९३ टन पुगेको थियो। उही समयमा गहनाको माग भने कमजोर थियो। यसले सुनको मागभित्र लगानी र गहना उपभोगको प्रवृत्ति फरक दिशामा जान सक्ने देखाउँछ।

विश्व बजारका लागि चीनजस्ता ठूला खरिदकर्ताको निरन्तर माग सुनको मूल्यलाई समर्थन गर्ने आधार हो। रोयटर्सको अक्टोबर ५ को रिपोर्टमा इटाली र जर्मनीका केन्द्रीय बैंक अधिकारीले बढ्दो सरकारी ऋण तथा भूराजनीतिक तनावबीच सुनको रणनीतिक महत्व कायम रहेको बताएका छन्। यद्यपि सुनले ब्याज नदिने भएकाले उच्च प्रतिफल दिने ऋणपत्रसँग यसको प्रतिस्पर्धा हुन्छ। 

यसकारण चीनले सुन किनिरहेकै आधारमा मूल्य एकोहोरो बढ्ने निष्कर्ष निकाल्न सकिँदैन। अक्टोबर ९ मा अन्तर्राष्ट्रिय हाजिर सुन १.५ प्रतिशत बढेर प्रतिऔंस ४ हजार १९४.३६ डलर पुगेको रोयटर्सले जनाएको छ। तर त्यही साताको सुरुमा मजबुत डलर र अमेरिकी ऋणपत्रको बढ्दो प्रतिफलले मूल्य दुई महिनाकै न्यून स्तरमा पुर्‍याएको थियो। केन्द्रीय बैंकको मागसँगै अमेरिकी ब्याजदर र डलरको दिशा पनि निर्णायक रहने देखिन्छ। 

नेपालका लागि यसको सम्भावित प्रभाव आयात लागत र उपभोक्ताको खरिद क्षमतामा पर्छ। आर्थिक रूपमा हेर्दा अन्तर्राष्ट्रिय सुन महँगिँदा, अन्य अवस्था समान रहे, आयातमा बढी विदेशी मुद्रा खर्च हुन्छ र स्थानीय मूल्यमा दबाब पर्छ। तर नेपाली बजारको अन्तिम मूल्य विनिमय दर, कर, आपूर्ति र स्थानीय मागमा समेत निर्भर हुन्छ। चीनको खरिदबाट मात्रै नेपालको आगामी मूल्य निश्चित गर्न सकिँदैन।

चीनको पछिल्लो कदमले सुनलाई गहना वा अल्पकालीन कारोबारको वस्तुभन्दा राष्ट्रिय वित्तीय सुरक्षाको सम्पत्तिका रूपमा महत्व दिइरहेको देखाउँछ। बजारमा यसको अर्थ निरन्तर संस्थागत माग हो। मूल्यको आगामी दिशा भने यही माग र डलर–ब्याजदरबाट आउने दबाबबीचको सन्तुलनले तय गर्नेछ।