निकै राम्रो लाभांश क्षमता हुँदा पनि एभरेष्ट बैंकले किन १५ प्रतिशत मात्रै बाँड्न खोज्यो ?

काठमाडौं। आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा एभरेष्ट बैंक लिमिटेडको लाभांश वितरण क्षमता निकै बलियो देखिएको छ। बैंकको चौथो त्रैमासिक वित्तीय विवरणअनुसार वार्षिकीकरण गरिएको लाभांश क्षमता प्रतिसेयर ३८.३२ रुपैयाँ अर्थात् ३८.३२ प्रतिशत छ।

तर बैंक सञ्चालक समितिले सेयरधनीलाई त्यसको आधाभन्दा पनि कम—१५ प्रतिशत मात्रै लाभांश वितरण गर्ने प्रस्ताव गरेको छ।

भदौ ११ गते बसेको बैंक सञ्चालक समितिको बैठकले हाल कायम चुक्तापूँजीको १० प्रतिशत नगद लाभांश र ५ प्रतिशत बोनस सेयर वितरण गर्ने निर्णय गरेको हो। नगद लाभांशमा बोनस सेयरबापत लाग्ने करसमेत समावेश छ।

प्रस्तावित लाभांश नेपाल राष्ट्र बैंकबाट स्वीकृत तथा आगामी वार्षिक साधारणसभाबाट अनुमोदन भएपछि मात्रै सेयरधनीले पाउनेछन्।

वित्तीय विवरणले देखाएको लाभांश क्षमता र सञ्चालक समितिले प्रस्ताव गरेको वास्तविक लाभांशबीच ठूलो अन्तर देखिएपछि स्वाभाविक प्रश्न उठेको छ—३८.३२ प्रतिशतसम्म लाभांश बाँड्न सक्ने एभरेष्टले किन १५ प्रतिशतमै चित्त बुझायो ?

बाँड्न मिल्ने नाफा ५ अर्ब २५ करोड, प्रस्ताव करिब २ अर्बको मात्रै

आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को अन्त्यसम्म एभरेष्ट बैंकको कुल वितरणयोग्य नाफा ५ अर्ब २५ करोड ७८ लाख रुपैयाँ पुगेको छ।

हाल बैंकको चुक्तापूँजी १३ अर्ब ७२ करोड १३ लाख रुपैयाँ छ। यही चुक्तापूँजीका आधारमा बैंकले १५ प्रतिशत लाभांश वितरण गर्दा करिब २ अर्ब ५ करोड ८२ लाख रुपैयाँ प्रयोग हुनेछ।

प्रस्तावअनुसार ५ प्रतिशत बोनस सेयरका लागि करिब ६८ करोड ६१ लाख रुपैयाँ र करसहितको १० प्रतिशत नगद लाभांशका लागि करिब १ अर्ब ३७ करोड २१ लाख रुपैयाँ छुट्याउनुपर्नेछ।

यसरी हेर्दा बैंकसँग उपलब्ध कुल वितरणयोग्य नाफामध्ये करिब ३ अर्ब २० करोड रुपैयाँ तत्काल सेयरधनीलाई नबाँडी संस्थाभित्रै राख्ने रणनीति देखिएको छ।

यो हिसाबले एभरेष्टले आफ्नो वितरणयोग्य नाफाको करिब ३९ प्रतिशत मात्रै लाभांशमा खर्च गर्दैछ भने बाँकी करिब ६१ प्रतिशत जोगाउँदैछ।

कारण नाफाको अभाव होइन, पूँजीमाथि बढ्दो दबाब

एभरेष्टले कम लाभांश प्रस्ताव गर्नुको कारण कमजोर नाफा वा वितरणयोग्य रकमको अभाव होइन। बैंकले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा ५ अर्ब ६ करोड ९९ लाख रुपैयाँ खुद नाफा आर्जन गरेको छ।

अघिल्लो आर्थिक वर्षमा बैंकले ४ अर्ब ८३ करोड ९९ लाख रुपैयाँ नाफा कमाएको थियो। समीक्षा वर्षमा बैंकको नाफा करिब ४.८ प्रतिशतले बढेको छ।

समस्या नाफामा भन्दा बैंकको व्यवसाय विस्तार र त्यसलाई धान्न आवश्यक पूँजीगत आधारमा देखिन्छ।

एक वर्षमा बैंकको ग्राहक कर्जा तथा सापटी २ खर्ब १३ अर्ब ४३ करोड रुपैयाँबाट बढेर २ खर्ब ३५ अर्ब ५६ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। बैंकले एक वर्षमै करिब २२ अर्ब १३ करोड रुपैयाँ कर्जा विस्तार गरेको हो। यसको वृद्धिदर करिब १०.४ प्रतिशत हुन्छ।

त्यसको तुलनामा बैंकको खुद नाफा भने ४.८ प्रतिशत मात्रै बढेको छ। अर्थात्, बैंकको कर्जा व्यवसाय नाफाभन्दा दोब्बरभन्दा बढी गतिमा विस्तार भएको देखिन्छ।

तीव्र कर्जा विस्तारले घटायो पूँजी पर्याप्तता

कर्जा र अन्य जोखिमभारित सम्पत्ति बढ्दै जाँदा एभरेष्ट बैंकको पूँजी पर्याप्तता अनुपातमा दबाब परेको छ।

अघिल्लो आर्थिक वर्षमा १३.१७ प्रतिशत रहेको बैंकको कुल पूँजीकोष अनुपात आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा घटेर १२.२३ प्रतिशतमा झरेको छ। एक वर्षमा यो अनुपात ०.९४ प्रतिशत बिन्दुले घटेको हो।

बैंकको टियर–१ पूँजी अनुपात पनि १०.४४ प्रतिशतबाट घटेर ९.९८ प्रतिशतमा सीमित भएको छ।

टियर–१ पूँजी बैंकको सबैभन्दा गुणस्तरीय र संकट थेग्न सक्ने मुख्य पूँजी हो। यो अनुपात घट्दै जानुले भविष्यमा थप कर्जा विस्तार गर्दा बैंकले पूँजी व्यवस्थापनमा बढी सावधानी अपनाउनुपर्ने संकेत गर्छ।

यही कारण एभरेष्टले उपलब्ध वितरणयोग्य नाफाको ठूलो हिस्सा नगदका रूपमा बाहिर पठाउनुको सट्टा संस्थाभित्रै जोगाएर राख्न खोजेको देखिन्छ।

५ प्रतिशत बोनसले चुक्तापूँजीको आकार बढाउने

बैंकले प्रस्ताव गरेको १५ प्रतिशत लाभांशमध्ये ५ प्रतिशत बोनस सेयर छ। बोनस सेयर वितरणपछि बैंकको चुक्तापूँजीमा करिब ६८ करोड ६१ लाख रुपैयाँ थपिनेछ।

हाल १३ अर्ब ७२ करोड रुपैयाँ रहेको बैंकको चुक्तापूँजी बोनसपछि बढेर करिब १४ अर्ब ४० करोड ७४ लाख रुपैयाँ पुग्नेछ।

बोनस सेयरले बैंकमा बाहिरबाट नयाँ पैसा भित्र्याउँदैन। सञ्चित नाफा वा जगेडा कोषमा रहेको रकमलाई चुक्तापूँजीमा रूपान्तरण मात्र गर्छ। त्यसैले बोनस सेयर जारी हुँदैमा बैंकको कुल नेटवर्थ वा समग्र पूँजीकोष तत्काल बढ्ने होइन।

तर यसले चुक्तापूँजीको आधार फराकिलो बनाउँछ। भविष्यमा व्यवसाय विस्तार गर्न, जोखिमभारित सम्पत्ति व्यवस्थापन गर्न र ठूला बैंकहरूसँग पूँजीगत प्रतिस्पर्धा गर्न संरचनागत आधार तयार गर्छ।

ठूलो रकम नगदमा बाँड्दा भविष्यको वृद्धि खुम्चिन सक्ने

यदि बैंकले आफ्नो सम्पूर्ण लाभांश क्षमताअनुसार ३८.३२ प्रतिशत लाभांश वितरण गरेको भए ५ अर्ब २५ करोड रुपैयाँभन्दा बढी रकम सेयरधनीसम्म पुग्न सक्थ्यो। तर त्यसो गर्दा बैंकको वितरणयोग्य नाफाको अधिकांश हिस्सा बाहिरिने थियो।

कर्जा विस्तारसँगै पूँजी पर्याप्तता अनुपात घटिरहेको अवस्थामा ठूलो नगद लाभांश वितरण गर्नु बैंकका लागि दीर्घकालीन रूपमा दबाबपूर्ण बन्न सक्थ्यो।

आगामी वर्ष पनि यही गतिमा कर्जा विस्तार गर्ने हो भने बैंकलाई थप पूँजीगत ‘कुसन’ आवश्यक पर्छ। नाफा जोगाएर राख्दा बैंकसँग आकस्मिक जोखिम सामना गर्ने, भविष्यको कर्जा वृद्धि धान्ने तथा नियामकीय पूँजी अनुपात सहज अवस्थामा राख्ने ठाउँ बाँकी रहन्छ।

त्यसैले एभरेष्टले सेयरधनीलाई तत्काल धेरै रकम बाँड्नुको सट्टा आगामी वर्षको व्यवसाय र पूँजी व्यवस्थापनलाई प्राथमिकतामा राखेको बुझ्न सकिन्छ।

नाफाभन्दा कर्जा र सम्पत्ति वृद्धिको गति तीव्र

आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा बैंकको निक्षेप २ खर्ब ९८ अर्ब ८१ करोड रुपैयाँबाट बढेर ३ खर्ब १६ अर्ब १ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। कुल सम्पत्ति पनि ३ खर्ब ६३ अर्ब ६३ करोड रुपैयाँबाट बढेर ३ खर्ब ८३ अर्ब ७५ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।

यस अवधिमा बैंकको कुल सम्पत्ति करिब ५.५ प्रतिशत, निक्षेप ५.८ प्रतिशत र कर्जा १०.४ प्रतिशतले बढेको छ। तर खुद नाफाको वृद्धिदर ४.८ प्रतिशतमा सीमित छ।

यसले बैंकले विस्तार गरेको व्यवसायको अनुपातमा नाफा बढाउन नसकेको देखाउँछ।

प्रतिसेयर आम्दानी पनि अघिल्लो वर्षको ३७.३९ रुपैयाँबाट घटेर ३६.९५ रुपैयाँमा झरेको छ। प्रस्तावित बोनस सेयरपछि सेयर संख्या थपिने भएकाले आगामी वर्ष बैंकले नाफा वृद्धिमा गति दिन नसके प्रतिसेयर आम्दानीमा थप दबाब पर्न सक्छ।

खराब कर्जा सामान्य बढ्यो, कर्जा–निक्षेप अनुपात पनि माथि

एभरेष्ट बैंकको खराब कर्जा अनुपात अघिल्लो वर्षको ०.३८ प्रतिशतबाट बढेर ०.४९ प्रतिशत पुगेको छ। समग्र बैंकिङ उद्योगसँग तुलना गर्दा यो अझै अत्यन्त न्यून र सुविधाजनक अवस्था हो। तर कर्जा विस्तारसँगै खराब कर्जा सामान्य बढ्नुले बैंकलाई सम्भावित जोखिमप्रति सतर्क रहनुपर्ने संकेत दिएको छ।

बैंकको कर्जा–निक्षेप अनुपात पनि ७७.४८ प्रतिशतबाट बढेर ७७.५७ प्रतिशत पुगेको छ। बैंकसँग पर्याप्त तरलता भए पनि कर्जा विस्तारलाई निरन्तरता दिन पूँजीगत आधार उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

सेयरधनीलाई कम, बैंकको भविष्यलाई बढी प्राथमिकता

एभरेष्ट बैंकले ३८.३२ प्रतिशत लाभांश क्षमता हुँदाहुँदै १५ प्रतिशत मात्रै प्रस्ताव गर्नु पहिलो नजरमा सेयरधनीप्रति अनुदार निर्णयजस्तो देखिन सक्छ। तर वित्तीय विवरणका सूचकले यसलाई नाफाको अभावभन्दा पनि पूँजी संरक्षणको रणनीतिका रूपमा देखाउँछन्।

बैंकको नाफा बढेको छ, वितरणयोग्य रकम बलियो छ र खराब कर्जा नियन्त्रणमै छ। तर कर्जा विस्तार तीव्र हुँदा पूँजी पर्याप्तता तथा टियर–१ अनुपात घटेका छन्। यही अवस्थामा ठूलो नगद लाभांश दिएर रकम बाहिर पठाउनुभन्दा नाफाको ठूलो हिस्सा बैंकमै राख्नु व्यवस्थापनका दृष्टिले सुरक्षित विकल्प बन्न सक्छ।

यसर्थ, एभरेष्टको १५ प्रतिशत लाभांश प्रस्ताव ‘बाँड्न नसकेर’ गरिएको निर्णय होइन। उपलब्ध नाफा सबै बाँडेर तत्काल सेयरधनी खुसी पार्नुभन्दा भविष्यको कर्जा विस्तार, पूँजीगत सुरक्षा र दीर्घकालीन वृद्धिका लागि रकम जोगाउने सचेत रणनीतिका रूपमा यसलाई बुझ्न सकिन्छ।