भारतको सेयर बजार एकाएक किन भयो ‘क्र्यास’? यस्ता छन् तीन कारण

काठमाडौं । सुरुवाती कारोबारमा बढेको भारतको सेयर बजार सोमबार एकाएक ओरालो लाग्यो। भारतीय रुपैयाँमा आएको सुधारले पनि लगानीकर्ताको विश्वास टिकाउन सकेन। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा महँगिएको कच्चा तेल, उच्च बन्ड प्रतिफल र विदेशी लगानीकर्ताको निरन्तर बिक्रीले बजारको सुरुवाती उत्साहलाई बिक्रीको दबाबमा बदलिदियो।

अक्टोबर १२ को कारोबारमा बीएसई सेन्सेक्स ५४७.६५ अंक अर्थात् ०.७६ प्रतिशत घटेर ७१ हजार ९२४.६८ अंकमा बन्द भयो। एनएसई निफ्टी–५० पनि १५७.१० अंक अर्थात् ०.७० प्रतिशत गुमाउँदै २२ हजार ३६३.३५ अंकमा झर्‍यो। सुरुवातमा ४०० अंकभन्दा बढी उक्लिएको सेन्सेक्सले दिनको उच्च तहबाट झन्डै एक हजार अंक गुमाएपछि गिरावटले विशेष चर्चा पाएको हो।

यद्यपि, सोमबारको कारोबारलाई सम्पूर्ण भारतीय बजारको व्यापक ‘क्र्यास’ भन्नु तथ्यसँग पूर्ण रूपमा मेल खाँदैन। प्रमुख सूचक घटे पनि निफ्टी स्मल्क्याप–१०० करिब १.४ प्रतिशत बढ्यो र मिड्क्याप सूचकमा पनि सामान्य सुधार आयो। यसले बिक्रीको दबाब ठूला कम्पनीमा बढी केन्द्रित रहेको देखाउँछ। Reuters

तेलको मूल्यले बढायो अर्थतन्त्र र कम्पनीको नाफामाथि चिन्ता

गिरावटको प्रमुख कारण कच्चा तेलको उच्च मूल्य हो। मध्यपूर्वको तनावबीच ब्रेन्ट कच्चा तेल प्रतिब्यारेल १०६ अमेरिकी डलरसम्म पुगेको छ। विश्वको तेस्रो ठूलो तेल आयातकर्ता भारतका लागि महँगो तेलले आयात खर्च र मूल्यवृद्धिको दबाब बढाउँछ। 

यसको असर कम्पनीको लागत र उपभोक्ताको खर्च गर्ने क्षमतामा पनि पर्छ। ढुवानी तथा उत्पादन खर्च बढ्दा कम्पनीको नाफा खुम्चिने जोखिम हुन्छ भने महँगीले उपभोक्ताको क्रयशक्ति कमजोर बनाउन सक्छ। लगानीकर्ताले यही सम्भावित असरलाई सेयरको मूल्यमा समायोजन गरिरहेको विश्लेषकहरूको भनाइ छ। कमजोर मनसुनले पनि मूल्यवृद्धि र उपभोगसम्बन्धी चिन्ता थपेको रोयटर्सको रिपोर्टमा उल्लेख छ।

विदेशी लगानीकर्ता किन बाहिरिँदैछन्?

विदेशी पोर्टफोलियो लगानीकर्ताको निरन्तर बिक्री अर्को ठूलो दबाब हो। लाइभमिन्टले एनएसडीएलको तथ्यांक उद्धृत गर्दै अक्टोबर ९ सम्म यस महिनामा विदेशी लगानीकर्ताले भारतीय सेयरबाट ४४ हजार १६६ करोड भारतीय रुपैयाँ बराबरको खुद लगानी निकालेको जनाएको छ।

यससँग अमेरिकी सरकारी ऋणपत्रको बढ्दो प्रतिफल जोडिएको छ। तुलनात्मक रूपमा कम जोखिम भएका अमेरिकी बन्डबाट आकर्षक प्रतिफल पाइने भएपछि अन्तर्राष्ट्रिय लगानीकर्ताले भारतजस्ता बजारको सेयरमा जोखिम लिनुभन्दा त्यस्ता सम्पत्तितर्फ पुँजी सार्न सक्छन्। जियोजित इन्भेस्टमेन्ट्सका प्रमुख लगानी रणनीतिकार भीके विजयकुमारले उच्च अमेरिकी बन्ड प्रतिफल र महँगो कच्चा तेललाई भारतीय बजारका प्रमुख प्रतिकूल कारक बताएका छन्।

भारतभित्रै पनि मौद्रिक कडाइको दबाब

बाह्य जोखिमसँगै भारतीय रिजर्भ बैंकको नीतिगत कडाइले बजारलाई थप सतर्क बनाएको छ। गत साताको ब्याजदर वृद्धिपछि लगानीकर्ताले आगामी मौद्रिक नीतिको दिशा र मूल्यवृद्धिको अवस्थालाई चासोका साथ हेरिरहेका छन्। 

अक्टोबर ८ को ठूलो गिरावटमा पनि यही विषय प्रमुख कारण बनेको थियो। त्यस दिन सेन्सेक्स १ हजार ४५.४६ अंक अर्थात् १.४४ प्रतिशत र निफ्टी ३७१.२५ अंक अर्थात् १.६४ प्रतिशत घटेका थिए। टाइम्स अफ इन्डियाका अनुसार ब्याजदर वृद्धिसँगै रिजर्भ बैंकको नीतिगत दृष्टिकोण कडाइतर्फ मोडिनुले लगानीकर्तालाई बढी झस्काएको थियो। 

बढ्दो ब्याजदरले कम्पनीको ऋण लागत बढाउने र सेयरको मूल्यांकनमा दबाब पार्ने जोखिम हुन्छ। इकोनोमिक टाइम्सका अनुसार बैंकिङ प्रणालीको अतिरिक्त तरलता घटाउने पछिल्लो व्यवस्थाले पनि भारतीय बन्ड बजारमा असर पारेको छ। 

रुपैयाँ सुध्रिँदा पनि बजार किन बढेन?

सोमबार भारतीय रुपैयाँ अमेरिकी डलरविरुद्ध करिब एक प्रतिशत बलियो भएको थियो। तर, मुद्रा बजारको सुधारले सेयर बजारमा रहेका अन्य दबाब हटाउन सकेन।

रेलिगेयर ब्रोकिङका अनुसन्धान प्रमुख अजित मिश्रका अनुसार उच्च विश्वव्यापी बन्ड प्रतिफल, भूराजनीतिक तनाव र विदेशी पुँजीको बहिर्गमनले बजारलाई दबाबमा राखेका छन्। बजार उक्लिनासाथ फेरि बिक्री आउनुले पछिल्लो सुधार कमजोर रहेको र माथिल्लो मूल्यमा निरन्तर खरिद गर्ने विश्वास बनिनसकेको संकेत दिएको उनको विश्लेषण छ। 

ठूला कम्पनीमा बिक्री, अघिल्लो वृद्धिपछि नाफा सुरक्षित गर्ने प्रयास

सोमबार आईटी, बैंकिङ र दैनिक उपभोग्य वस्तु उत्पादन गर्ने कम्पनीका सेयरमा दबाब देखियो। आईटीसी, टेक महिन्द्रा, हिन्दुस्तान युनिलिभर, एलएन्डटी र एसबीआई प्रमुख घट्ने कम्पनीमध्ये रहे। अटो तथा रियल्टी क्षेत्रमा भने तुलनात्मक सुधार देखियो। 

अघिल्लो शुक्रबारको वृद्धिपछि केही लगानीकर्ताले नाफा सुरक्षित गर्न सेयर बेचेको सम्भावना पनि विश्लेषकहरूले औँल्याएका छन्। त्यसैले सोमबारको गिरावटमा दीर्घकालीन आर्थिक चिन्तासँगै छोटो अवधिको कारोबार रणनीतिले पनि भूमिका खेलेको देखिन्छ। 

भारतीय बजारको अबको दिशा तेलको मूल्य, विदेशी लगानीकर्ताको कारोबार, ब्याजदर र कम्पनीको वित्तीय नतिजासँग जोडिने देखिन्छ। यी दबाब सहज नहुँदासम्म बीचबीचमा आउने वृद्धिलाई टिकाउन बजारलाई कठिन हुन सक्ने विश्लेषकहरूको आकलन छ। सोमबारको कारोबारले रुपैयाँको सुधार वा एक दिनको उत्साह मात्रै पर्याप्त नहुने, निरन्तर खरिद र आर्थिक जोखिममा कमी आवश्यक पर्ने संकेत दिएको छ।

-(विभिन्न भारतीय मिडियाहरुमा प्रकाशित समाचारमा आधारित)