बीमा प्राधिकरणको नेतृत्वमा राजन विक्रम थापा, बैंकिङ नियमनको तीन दशकको अनुभव अब बीमामा

काठमाडौं । सरकारले नेपाल बीमा प्राधिकरणको अध्यक्षमा नेपाल राष्ट्र बैंकमा करिब तीन दशक काम गरेका राजन विक्रम थापालाई नियुक्त गरेको छ। बैंक तथा वित्तीय संस्थाको नियमन, सुपरिवेक्षण र जोखिम व्यवस्थापनमा लामो अनुभव हासिल गरेका थापाले अब बीमा क्षेत्रको नियामकीय नेतृत्व सम्हाल्ने भएका छन्।

अर्थ मन्त्रालयले गठन गरेको छनोट समितिको सिफारिसका आधारमा मंगलबार बसेको मन्त्रिपरिषद् बैठकले उनलाई अध्यक्ष नियुक्त गरेको हो। बुधबार अर्थ मन्त्रालयमा आयोजित कार्यक्रममा अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले थापालाई पद तथा गोपनीयताको शपथ गराए।

शपथपछि अर्थमन्त्री वाग्लेले बीमा क्षेत्रको विकास र विस्तारका लागि निडर र निर्धक्क भएर काम गर्न निर्देशन दिए।

थापाको नियुक्तिसँगै बैंकिङ नियमनमा हासिल अनुभव बीमा क्षेत्रको संस्थागत सुशासन र जोखिम व्यवस्थापनमा कसरी प्रयोग हुन्छ भन्ने विषय चासोको केन्द्र बनेको छ। उनको व्यावसायिक पृष्ठभूमि वित्तीय संस्थाको निरीक्षण, नियामकीय अनुपालन, आन्तरिक नियन्त्रण र संस्थागत योजना निर्माणसँग जोडिएको छ।

उपलब्ध व्यक्तिगत विवरणअनुसार थापा सन् १९९७ अप्रिलमा नेपाल राष्ट्र बैंकमा प्रवेश गरेका थिए। सन् २०२५ देखि उनी राष्ट्र बैंकको संस्थागत योजना तथा जोखिम व्यवस्थापन विभागको कार्यकारी निर्देशकको जिम्मेवारीमा थिए।

त्यसअघि उनले वित्तीय संस्था सुपरिवेक्षण विभाग, बैंक सुपरिवेक्षण विभाग तथा बैंक तथा वित्तीय संस्था नियमन विभागमा विभिन्न तहमा काम गरेका थिए। राष्ट्र बैंकको वीरगञ्ज कार्यालयको निर्देशक र गभर्नर कार्यालयमा कायममुकायम कार्यकारी निर्देशकको जिम्मेवारी सम्हालेको अनुभवसमेत उनीसँग छ।

बैंकहरूको स्थलगत तथा गैरस्थलगत सुपरिवेक्षण, वित्तीय विवरण विश्लेषण, पुँजी पर्याप्तता अनुगमन र जोखिम मूल्याङ्कनमा उनी संलग्न रहँदै आएका थिए। नेपालमा बासेल–२ पुँजी पर्याप्तता ढाँचा कार्यान्वयनपछिको अनुगमनमा समेत उनले काम गरेका छन्।

थापाको अनुभव बैंकिङ क्षेत्रमा मात्रै सीमित छैन। उनले राष्ट्रिय जीवन बीमा कम्पनी र निक्षेप तथा कर्जा सुरक्षण कोषको सञ्चालक समिति सदस्य तथा लगानी समिति संयोजकको जिम्मेवारीसमेत सम्हालेका छन्। यसले उनलाई बीमा व्यवसायको सञ्चालकीय निर्णय र लगानी व्यवस्थापनका विषयसँग पनि परिचित गराएको देखिन्छ।

उनको शैक्षिक पृष्ठभूमिमा व्यवस्थापन, अर्थशास्त्र र कानुन समेटिएका छन्। उनले त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट व्यवस्थापनमा एमफिल, अर्थशास्त्रमा स्नातकोत्तर, व्यवसाय प्रशासनमा स्नातकोत्तर र कानुनमा स्नातक गरेका छन्।

सीभीअनुसार उनले भारतको सिंघानिया विश्वविद्यालयबाट नेपाली बैंकहरूको जोखिम व्यवस्थापनमा संस्थागत सुशासनको प्रभावबारे विद्यावारिधि गरेका छन्। उक्त उपाधिको समकक्षता त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा मूल्याङ्कनको प्रक्रियामा रहेको उल्लेख छ।

थापाले वित्तीय स्थायित्व, बासेल नियमन, तरलता जोखिम, स्ट्रेस टेस्टिङ तथा पुँजी योजनासम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय तालिममा पनि सहभागिता जनाएका छन्। उनीसँग व्यवस्थापन विषयमा दस वर्षभन्दा बढी अध्यापन तथा बैंकिङ प्रशिक्षणमा स्रोत व्यक्तिका रूपमा काम गरेको अनुभव छ। बैंकिङ र व्यवस्थापनसम्बन्धी पुस्तकका सहलेखकसमेत रहेका उनले विभिन्न अनुसन्धानमूलक तथा विश्लेषणात्मक लेख प्रकाशित गरेका छन्।

अब उनको नेतृत्वको परीक्षा बैंकिङ क्षेत्रको अनुभवलाई बीमाका विशिष्ट जोखिम र बीमितको हितसँग जोडेर काम गर्न सक्नुमा हुनेछ। बीमा कम्पनीको वित्तीय सबलता, लगानी अनुशासन, संस्थागत सुशासन र दाबी भुक्तानीप्रतिको विश्वास बलियो बनाउने दिशामा उनको अनुभव उपयोगी हुन सक्छ। त्यसलाई नियामकीय निर्णय र प्रभावकारी कार्यान्वयनमा रूपान्तरण गर्नु नयाँ अध्यक्षको प्रमुख जिम्मेवारी हुनेछ।