हर्मुज तनावबीच मलक्कामा विश्वको ध्यान, अमेरिका-इन्डोनेसिया प्रस्तावले बढायो चासो

काठमाण्डौ ।Strait of Hormuz मा जारी तनाव र अवरोधबीच विश्वको ध्यान अहिले दक्षिण–पूर्वी एसियाको Strait of Malacca तर्फ सरेको छ। वैश्विक व्यापारका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिने यस जलडमरूमध्यमा नयाँ सुरक्षा र रणनीतिक बहस सुरु भएको छ।

हालै United States र Indonesia बीच रक्षा सहकार्यसम्बन्धी प्रस्ताव सार्वजनिक भएपछि यो चासो झनै बढेको हो। प्रस्तावअनुसार अमेरिकी सैन्य विमानलाई इन्डोनेसियाली आकाश प्रयोग गर्न दिने विषयमा छलफल भइरहेको छ। इन्डोनेसियाले यसबारे अन्तिम निर्णय भने अझै नलिइएको जनाएको छ। 

विशेषज्ञहरूका अनुसार मलक्का जलडमरूमध्य हिन्द महासागर र प्रशान्त महासागर जोड्ने सबैभन्दा छोटो र प्रभावकारी समुद्री मार्ग हो। यसले मध्यपूर्व, युरोप र पूर्वी एसियाबीचको व्यापारलाई जोड्ने भएकाले यसको रणनीतिक महत्व अत्यधिक छ।

अन्तर्राष्ट्रिय तथ्यांकअनुसार सन् २०२५ को पहिलो छमाहीमा दैनिक करिब २३.२ मिलियन ब्यारेल तेल यसै मार्गबाट ओसारपसार भएको थियो, जुन विश्व समुद्री तेल आपूर्तिको करिब २९ प्रतिशत हो। त्यस्तै दैनिक करिब २६० मिलियन घनमिटर तरलीकृत प्राकृतिक ग्यास (एलएनजी) पनि यही बाटो हुँदै बोकिएको थियो।

ऊर्जा मात्र होइन, इलेक्ट्रोनिक्स, सवारीसाधन, औद्योगिक सामग्री, अन्न तथा अन्य उपभोग्य वस्तुहरूको ठूलो हिस्सा पनि यही जलमार्ग हुँदै विश्व बजारमा पुग्ने गर्दछ।

तर, यसको महत्वसँगै जोखिम पनि उत्तिकै बढ्दो छ। सन् २०२५ मा मलक्का र सिंगापुर क्षेत्रमा १०८ वटा समुद्री डकैतीका घटना दर्ता भएका छन्, जुन पछिल्ला वर्षकै उच्च हो। साथै, केही स्थानमा जलमार्ग केवल २.८ किलोमिटर मात्र चौडा रहेकाले दुर्घटना र अवरोधको जोखिम उच्च मानिन्छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार अमेरिका, चीन र भारतजस्ता शक्ति राष्ट्रबीच समुद्री प्रभाव विस्तारको प्रतिस्पर्धा बढ्दै जाँदा यो क्षेत्र थप संवेदनशील बन्ने संकेत देखिएको छ। विशेषगरी चीनको करिब तीन–चौथाइ तेल आयात तथा समुद्री व्यापारको ठूलो हिस्सा यही मार्गमा निर्भर रहेको छ भने जापान र दक्षिण कोरियाको करिब ९० प्रतिशत तेल आयात पनि यही बाटोबाट हुने गरेको छ।

यस्ता अवस्थाबीच अमेरिकी सैन्य पहुँच विस्तारको प्रस्तावलाई केही विज्ञहरूले दीर्घकालीन रूपमा क्षेत्रीय सन्तुलनमा असर पार्न सक्ने बताएका छन्। यद्यपि तत्कालका लागि व्यापार अवरुद्ध हुने सम्भावना न्यून रहेको उनीहरूको भनाइ छ।

विश्लेषकहरू चेतावनी दिन्छन्प्र: त्यक्ष द्वन्द्व नभए पनि सुरक्षा जोखिम बढ्दा बीमा लागत वृद्धि, अस्थिरताको भावना र ढुवानी खर्चमा वृद्धि हुन सक्छ, जसले विश्व अर्थतन्त्रमा अप्रत्यक्ष प्रभाव पार्न सक्छ।

समग्रमा, मलक्का जलडमरूमध्य विश्व व्यापारको ‘जीवनरेखा’ का रूपमा रहँदै आएको छ। हर्मुजपछि अब यही क्षेत्र विश्व शक्तिहरूको रणनीतिक प्रतिस्पर्धाको अर्को केन्द्र बन्ने संकेत देखिएको छ।

-बीबीसीबाट