हर्मुज जलमार्गको संयुक्त व्यवस्थापन गर्ने ओमानको प्रस्ताव इरानद्वारा अस्वीकार

काठमाण्डौ । इरानले स्ट्रेट अफ हर्मुजको क्षेत्रीय संयुक्त व्यवस्थापनसम्बन्धी ओमानको प्रस्ताव अस्वीकार गरेको छ। एक वरिष्ठ इरानी अधिकारीलाई उद्धृत गर्दै रोयटर्सले बुधबार जनाए अनुसार उक्त प्रस्तावले इरानको हित सुरक्षित नगर्ने भन्दै तेहरानले त्यसलाई सफल हुने सम्भावना नरहेको स्पष्ट पारेको हो।

ओमानले खाडी क्षेत्रका मुलुकहरूको समर्थनमा स्ट्रेट अफ हर्मुजको संयुक्त व्यवस्थापनको प्रस्ताव अघि सारेको थियो। प्रस्तावअनुसार जहाजहरूबाट स्वेच्छिक शुल्क संकलन गरी जलमार्ग सञ्चालन, वातावरण संरक्षण तथा खोज–उद्धार कार्य सञ्चालन गर्ने व्यवस्था गरिने योजना थियो। यो मोडल एसियाको मलाक्का जलडमरूमध्यमा लागू रहेको व्यवस्थासँग मिल्दोजुल्दो थियो।

तर इरानले स्ट्रेट अफ हर्मुजको सम्पूर्ण प्रवेश मार्ग तथा बाहिरिने मार्गको केही भाग आफ्नो नियन्त्रणमा हुनुपर्ने अडान दोहोर्‍याएको छ। इरानी अधिकारीका अनुसार ओमानसँग ५०–५० प्रतिशत संयुक्त नियन्त्रणको व्यवस्था इरानको राष्ट्रिय हितअनुकूल हुने छैन, यद्यपि ओमानलाई इरानले महत्वपूर्ण छिमेकीका रूपमा सम्मान गर्ने जनाएको छ।

यसैबीच, इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्स (आईआरजीसी) ले स्ट्रेट अफ हर्मुजमा असुरक्षित र गैरकानूनी मार्ग प्रयोग गरेको आरोप लगाउँदै तीनवटा तेल ट्याङ्करलाई रोकेको दाबी गरेको छ। आईआरजीसीले उक्त रणनीतिक जलमार्गमा आफ्नो पूर्ण नियन्त्रण रहेको उल्लेख गर्दै अमेरिकी सैन्य हस्तक्षेपको प्रतिकार गरिने चेतावनी पनि दिएको छ।

क्षेत्रीय तनाव चर्किएसँगै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य बुधबार प्रतिव्यारेल ३ डलरभन्दा बढीले वृद्धि भएको छ।

यसैदिन अमेरिका र साउदी अरेबियाले इरान समर्थित समूहहरूलाई लक्षित गर्दै इराकमा हवाई आक्रमण गरेका छन्। उनीहरूले ती समूहलाई साउदी अरबका तेल पूर्वाधारमाथि ड्रोन आक्रमण गराएको आरोप लगाएका छन्।

इरानले भने यस्तो आरोपलाई गम्भीर गलत आँकलन भन्दै अस्वीकार गरेको छ। अमेरिकी सेनाले आफ्ना सैनिकमाथि हुन लागेको इरानी आक्रमण विफल पारेको दाबी गरेको केही घण्टापछि आईआरजीसीले जोर्डनस्थित अमेरिकी सैन्य अड्डाहरूमा ब्यालिस्टिक मिसाइल प्रहार गरेको जनाएको छ। जोर्डनले भने आफ्ना हवाई प्रतिरक्षा प्रणालीले इरानबाट प्रहार गरिएका पाँचवटा मिसाइल खसालेको दाबी गरेको छ।

यसअघि अमेरिका र इरानबीच भएको अस्थायी सहमतिपछि स्ट्रेट अफ हर्मुज आंशिक रूपमा सञ्चालनमा आएको थियो र आणविक कार्यक्रमलगायतका विषयमा थप वार्ताको तयारी भइरहेको थियो। तर जुलाईको सुरुआतमै इरानले आफूले मान्यता नदिएको जलमार्ग प्रयोग गर्ने जहाजमाथि कारबाही गरेपछि उक्त सहमति भंग भएको बताइएको छ।

हर्मुज जलमार्ग विश्व उर्जा आपूर्तिको प्रमुख मार्ग मानिन्छ। विश्वको करिब पाँचौँ भाग कच्चा तेल तथा तरलीकृत प्राकृतिक ग्यास (एलएनजी) यही मार्गबाट ओसारपसार हुने भएकाले यस क्षेत्रमा बढ्दो तनावले विश्व उर्जा बजार र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा थप दबाब सिर्जना गर्ने विश्लेषण गरिएको छ।