केवल १६० रुपैयाँमै बेचियो फुटबल क्लब !

काठमाण्डौ । टाटा स्टीलले आफ्नो स्वामित्वमा रहेको इन्डियन सुपर लिग (आईएसएल) क्लब जमशेदपुर एफसी गोवाको चर्चित फुटबल क्लब चर्चिल ब्रदर्सलाई मात्र १०० भारु(१६० नेपाली रुपैयाँ)मा हस्तान्तरण गर्ने सम्झौता गरेको छ। टाटा स्टीलले क्लब सञ्चालन गर्ने आफ्नो शतप्रतिशत स्वामित्वको कम्पनीमार्फत चर्चिल ब्रदर्ससँग सेयर पर्चेज एग्रिमेन्टमा हस्ताक्षर गरेको हो।

सम्झौताअनुसार चर्चिल ब्रदर्सले जमशेदपुर एफसीको आईएसएल स्पोर्टिङ लाइसेन्ससँगै क्लबका खेलाडी तथा प्रशिक्षकहरूको विद्यमान सम्झौता पनि आफ्नो जिम्मामा लिनेछ। हाल क्लबमा १२ खेलाडी र दुई प्रशिक्षकका सक्रिय सम्झौता रहेको बताइएको छ। यी सम्झौताहरू सेप्टेम्बर २०२६ देखि चर्चिल ब्रदर्सले सम्हाल्नेछ।

यद्यपि, स्वामित्व तथा लाइसेन्स हस्तान्तरण प्रक्रिया पूर्ण रूपमा कार्यान्वयन हुनुअघि अखिल भारतीय फुटबल महासंघ लगायत सम्बन्धित नियामक निकायको स्वीकृति आवश्यक हुनेछ।

जमशेदपुर एफसी हस्तान्तरणको निर्णय टाटा स्टीलले आगामी आइएसएल सिजनमा क्लब सहभागी नहुने घोषणा गरेपछि आएको हो। भारतीय फुटबलको शीर्ष तहमा बढ्दो सञ्चालन खर्च, वित्तीय घाटा तथा आइएसएको व्यावसायिक मोडलको दिगोपनाबारे उठिरहेका प्रश्नले ठूला लगानीकर्तामाथि दबाब बढाएको देखिन्छ।

मिडिया राइट्सको मूल्यमा आएको ठूलो गिरावटले पनि आइएसएको व्यावसायिक चुनौतीलाई थप स्पष्ट पारेको छ। विभिन्न रिपोर्टअनुसार, यसअघि जियोस्टारबाट वार्षिक करिब २७५ करोड रुपैयाँ प्राप्त हुने गरेकोमा २०२५–२६ सिजनका लागि फ्यानकोडबाट प्राप्त प्रस्ताव करिब ८.६ करोड रुपैयाँमा सीमित भएको थियो।

यसले भारतीय फुटबलको फ्रेन्चाइज मोडलमा लगानीकर्ताले अपेक्षित प्रतिफल पाउन कठिन भइरहेको संकेत गर्छ।

गोवाको ऐतिहासिक क्लब चर्चिल ब्रदर्स भारतीय फुटबलमा लामो समयदेखि सक्रिय क्लब हो। क्लबले आई–लिगको उपाधि दुई पटक जितिसकेको छ र भारतीय फुटबलको परम्परागत संरचनामा आफ्नो बलियो पहिचान बनाएको छ।

जमशेदपुर एफसीको आइएसए लाइसेन्स प्राप्त गरेसँगै चर्चिल ब्रदर्सले भारतीय फुटबलको शीर्ष फ्रेन्चाइज प्रतियोगितामा आफ्नो उपस्थिति विस्तार गर्ने अवसर पाउनेछ। यससँगै क्लबले विद्यमान खेलाडी र प्रशिक्षकहरूको सम्झौता पनि निरन्तरता दिन सक्नेछ।

जमशेदपुर एफसीको हस्तान्तरणलाई भारतीय फुटबलमा पछिल्लो समय देखिएको लगानीकर्ताको घट्दो आकर्षणसँग जोडेर हेरिएको छ। यसअघि म्यानचेस्टर सिटीको स्वामित्व समूह सिटी फुटबल ग्रुपले मुम्बई सिटी एफसीबाट आफ्नो लगानी फिर्ता लिएको थियो।

त्यस्तै, भारतीय फुटबलको व्यावसायिक संरचनासँग सम्बन्धित पुराना सम्झौता र व्यवस्थापन मोडललाई लिएर एआईएफएफ तथा फुटबल स्पोर्ट डेभलपमेन्टबीच पनि विवाद देखिएको छ।

विभिन्न बजार अनुमान तथा सञ्चारमाध्यमका रिपोर्टअनुसार पछिल्लो १५ वर्षमा भारतीय फुटबलमा ठूलो मात्रामा लगानी भए पनि क्लब तथा लगानीकर्ताले सामूहिक रूपमा ५,००० करोड रुपैयाँभन्दा बढी घाटा व्यहोरेको दाबी गरिएको छ। यद्यपि, यो रकमको स्वतन्त्र र आधिकारिक समग्र पुष्टि भने स्पष्ट छैन।

जमशेदपुर एफसीको स्वामित्व हस्तान्तरण भए पनि टाटा स्टीलले भारतीय फुटबलबाट पूर्ण रूपमा अलग हुने संकेत दिएको छैन। कम्पनीले ग्रासरुट तथा युवा फुटबल विकासमा लगानीलाई निरन्तरता दिने बताएको छ।

विशेषगरी स्थानीय तथा जनजातीय समुदायका युवालाई फुटबलमार्फत अवसर प्रदान गर्ने तथा खेल पूर्वाधारको उपयोग गर्दै युवा एकेडेमी र ग्रासरुट कार्यक्रम अघि बढाउने कम्पनीको योजना छ।

भारतीय फुटबलमा टाटा समूहको योगदान जमशेदपुर एफसीभन्दा धेरै पुरानो हो। टाटा फुटबल एकेडेमी सन् १९८७ मा स्थापना भएको थियो। हालसम्म ३०० भन्दा बढी क्याडेटले यहाँ प्रशिक्षण लिएको र तीमध्ये १५० भन्दा बढी खेलाडीले राष्ट्रिय स्तरमा भारतको प्रतिनिधित्व गरेको दाबी गरिएको छ।

यस अर्थमा जमशेदपुर एफसीको स्वामित्व हस्तान्तरणलाई टाटा समूहको फुटबलबाट पूर्ण विदाइभन्दा पनि व्यावसायिक क्लब सञ्चालनबाट युवा तथा ग्रासरुट फुटबलतर्फ रणनीतिक प्राथमिकता परिवर्तनका रूपमा हेर्न सकिन्छ।

इन्डियन सुपर लिग सन् २०१४ मा सुरु भएको भारतको प्रमुख फ्रेन्चाइजमा आधारित फुटबल प्रतियोगिता हो। यसमा विभिन्न निजी तथा कर्पोरेट स्वामित्वका क्लब सहभागी हुन्छन्।

आई–लिगस् भारतीय फुटबलको परम्परागत व्यावसायिक लिग हो। चर्चिल ब्रदर्सजस्ता ऐतिहासिक क्लबहरूले लामो समयदेखि यस प्रतियोगितामा सहभागिता जनाउँदै आएका छन्।