राष्ट्र बैंकको रिपोर्टः फाइनान्स कम्पनीभित्र गहिरिँदै संकट, १४ मध्ये ९ उच्च जोखिममा

काठमाण्डौ । बैंक तथा वित्तीय संस्थाको सम्पत्तिको गुणस्तरमा देखिएको गिरावटको गम्भीर असर फाइनान्स कम्पनीहरूमा देखिएको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको २०८३ असार मसान्तसम्मको अपरिष्कृत वित्तीय विवरणले सञ्चालनमा रहेका अधिकांश फाइनान्स कम्पनीको खराब कर्जा अस्वाभाविक तहमा पुगेको देखाएको हो।

राष्ट्र बैंकको तथ्यांकअनुसार सञ्चालनमा रहेका १४ फाइनान्स कम्पनीको औसत खराब कर्जा अनुपात ७.६६ प्रतिशत पुगेको छ। अझ चिन्ताजनक अवस्था के छ भने १४ मध्ये ९ कम्पनीको खराब कर्जा ५ प्रतिशतभन्दा माथि छ। अर्थात्, करिब दुईतिहाइ फाइनान्स कम्पनीको कर्जा पोर्टफोलियोमा जोखिमको स्पष्ट दबाब देखिएको छ।

नेपाल राष्ट्र बैंकले यी तथ्यांकलाई वित्तीय संस्थाले पेस गरेका अपरिष्कृत प्रतिवेदनमा आधारित भनेको छ। अन्तिम लेखापरीक्षणपछि केही सूचक परिवर्तन हुन सक्ने भए पनि असार मसान्तसम्मको अवस्थाले फाइनान्स कम्पनीहरूको समग्र वित्तीय स्वास्थ्यमा खतराको घण्टी बजिसकेको देखाउँछ।

जानकीको अवस्था भयावह, ६१.५५ प्रतिशत कर्जा खराब

सबैभन्दा गम्भीर अवस्थामा जानकी फाइनान्स कम्पनी देखिएको छ। कम्पनीको कुल कर्जामध्ये ६१.५५ प्रतिशत खराब कर्जामा परिणत भएको छ। यसको अर्थ कम्पनीले प्रवाह गरेको प्रत्येक १०० रुपैयाँ कर्जामध्ये करिब ६२ रुपैयाँ नियमित रूपमा उठ्न नसक्ने अवस्थामा पुगेको छ।

जानकी फाइनान्सको समस्या खराब कर्जामा मात्र सीमित छैन। कम्पनीको प्राथमिक पूँजी र कुल पूँजीकोष दुवै २५ करोड २७ लाख रुपैयाँभन्दा बढीले ऋणात्मक भएका छन्। यसको प्राथमिक पूँजी पर्याप्तता अनुपात र कुल पूँजी पर्याप्तता अनुपातसमेत ऋणात्मक ६.१४ प्रतिशतमा झरेको छ।

६९ करोड रुपैयाँ चुक्तापूँजी रहेको कम्पनीको पूँजीकोष नै ऋणात्मक हुनु सञ्चित घाटाले सेयरधनीको आधारभूत लगानीसमेत गम्भीर रूपमा क्षयीकरण गरिसकेको संकेत हो।

यसैगरी, जानकीको कर्जा–निक्षेप अनुपात ९८.५७ प्रतिशत पुगेको छ। राष्ट्र बैंकको निर्देशनअनुसार यस्तो अनुपात ९० प्रतिशतभन्दा बढी हुनुहुँदैन। खराब कर्जा अत्यधिक हुनु, पूँजीकोष ऋणात्मक बन्नु र कर्जा–निक्षेप अनुपात सीमाभन्दा माथि पुग्नुले कम्पनीमा एकैपटक सम्पत्तिको गुणस्तर, पूँजीगत क्षमता र स्रोत व्यवस्थापन तीनवटै क्षेत्रमा गम्भीर समस्या देखिएको पुष्टि गर्छ।

पोखरा फाइनान्सको पाँचमध्ये एक रुपैयाँ कर्जा समस्यामा

खराब कर्जाका आधारमा जानकीपछि पोखरा फाइनान्सको अवस्था कमजोर देखिएको छ। कम्पनीको खराब कर्जा अनुपात २०.८४ प्रतिशत पुगेको छ। अर्थात्, पोखरा फाइनान्सले प्रवाह गरेको प्रत्येक पाँच रुपैयाँमध्ये एक रुपैयाँभन्दा बढी कर्जा खराब बनेको छ।

कम्पनीको चुक्तापूँजी एक अर्ब ९० करोड रुपैयाँ रहे पनि प्राथमिक पूँजी ४८ करोड १३ लाख रुपैयाँमा सीमित छ। यसको प्राथमिक पूँजी पर्याप्तता अनुपात ७.१४ प्रतिशत र कुल पूँजी पर्याप्तता अनुपात १२.७७ प्रतिशत रहेको छ।

खराब कर्जाका कारण ठूलो रकम सम्भावित कर्जा नोक्सानी व्यवस्थामा छुट्याउनुपर्ने अवस्था आएमा पोखरा फाइनान्सको नाफा, जगेडा कोष र पूँजी पर्याप्ततामा थप दबाब पर्न सक्छ।

आधा दर्जन कम्पनीको एनपीएल दोहोरो अंकमा

राष्ट्र बैंकको विवरणअनुसार सञ्चालनमा रहेका १४ मध्ये ६ फाइनान्स कम्पनीको खराब कर्जा दोहोरो अंकमा पुगेको छ।

नेपाल फाइनान्सको खराब कर्जा १३.८३ प्रतिशत, बेस्ट फाइनान्सको १३.६९ प्रतिशत र गोर्खाज फाइनान्सको १३.३२ प्रतिशत पुगेको छ। सेन्ट्रल फाइनान्सको खराब कर्जा पनि १०.४० प्रतिशत छ।

यी कम्पनीहरूले आगामी अवधिमा कर्जा असुलीमा उल्लेख्य सुधार गर्न नसके ठूलो रकम कर्जा नोक्सानी व्यवस्थामा छुट्याउनुपर्ने हुन सक्छ। त्यसले नाफा घटाउने, वितरणयोग्य मुनाफामा दबाब पार्ने र सेयरधनीको लाभांश पाउने सम्भावना कमजोर बनाउनेछ।

५ प्रतिशतभन्दा बढी खराब कर्जा भएका ९ कम्पनी

राष्ट्र बैंकको विवरणअनुसार नेपाल फाइनान्स, गोर्खाज फाइनान्स, गुडविल फाइनान्स, बेस्ट फाइनान्स, जानकी फाइनान्स, पोखरा फाइनान्स, सेन्ट्रल फाइनान्स, गुहेश्वरी मर्चेन्ट बैंकिङ एन्ड फाइनान्स र रिलायन्स फाइनान्सको खराब कर्जा ५ प्रतिशतभन्दा माथि छ।

गुडविल फाइनान्सको खराब कर्जा ६.२७ प्रतिशत, रिलायन्स फाइनान्सको ६.५५ प्रतिशत र गुहेश्वरी फाइनान्सको ५.२० प्रतिशत छ।

अर्कोतर्फ आईसीएफसी फाइनान्सको खराब कर्जा सबैभन्दा कम १.५५ प्रतिशत छ। प्रोग्रेसिभ फाइनान्सको ३.०१ प्रतिशत, मल्टिपर्पस फाइनान्सको ३.३० प्रतिशत, मञ्जुश्री फाइनान्सको ३.४२ प्रतिशत र श्री इन्भेस्टमेन्ट एन्ड फाइनान्सको ३.७४ प्रतिशत रहेको छ।

यसले सबै फाइनान्स कम्पनीको अवस्था समान नभएको देखाए पनि अधिकांश संस्थामा खराब कर्जाको दबाब रहेको तथ्यलाई भने नकार्न सकिँदैन।

१ खर्ब ७ अर्ब कर्जामा ७.६६ प्रतिशत खराब

सञ्चालनमा रहेका १४ फाइनान्स कम्पनीले कुल एक खर्ब ४२ अर्ब ८४ करोड रुपैयाँ निक्षेप संकलन गरी एक खर्ब ७ अर्ब ३६ करोड रुपैयाँ कर्जा प्रवाह गरेका छन्। उनीहरूको समग्र कर्जा–निक्षेप अनुपात ७५.२१ प्रतिशत छ।

समग्र तरलता अवस्था तत्कालै असहज देखिँदैन। औसत खुद तरलता ३४.७२ प्रतिशत रहेको छ, जुन न्यूनतम २० प्रतिशतको सीमाभन्दा माथि हो। तर पर्याप्त तरलता हुनु र कर्जा सुरक्षित हुनु फरक विषय हुन्। रकम उपलब्ध भए पनि प्रवाह गरिएको कर्जाको ठूलो हिस्सा समयमा नउठे संस्थाको आम्दानी, पूँजी र दीर्घकालीन स्थायित्वमा असर पर्छ।

समग्र प्राथमिक पूँजी पर्याप्तता अनुपात ११.६० प्रतिशत र कुल पूँजी पर्याप्तता अनुपात १४.३६ प्रतिशत छ। औसत सूचक सीमाभित्र देखिए पनि यसले प्रत्येक कम्पनीको वास्तविक जोखिम ढाक्न सक्दैन। जानकीको पूँजीकोष ऋणात्मक हुनु र केही कम्पनीको खराब कर्जा दोहोरो अंकमा पुग्नुले औसत तथ्यांकभित्र ठूलो संस्थागत असमानता रहेको देखाउँछ।

समस्याग्रस्त दुई कम्पनीको कर्जा शतप्रतिशत खराब

राष्ट्र बैंकले समस्याग्रस्त संस्थाको सूचीमा राखेका नेपाल सेयर मार्केट्स एन्ड फाइनान्स र क्यापिटल मर्चेन्ट बैंकिङ एन्ड फाइनान्सको अवस्था अझ भयावह छ। दुवै कम्पनीको खराब कर्जा अनुपात शतप्रतिशत छ।

नेपाल सेयर मार्केट्स एन्ड फाइनान्सको निक्षेप करिब २१ करोड ९१ लाख रुपैयाँ हुँदा कुल कर्जा दुई अर्ब १५ करोड रुपैयाँभन्दा बढी छ। क्यापिटल मर्चेन्ट बैंकिङ एन्ड फाइनान्सको निक्षेप दुई करोड ७२ लाख रुपैयाँ र कर्जा ६६ करोड ३५ लाख रुपैयाँ छ।

दुवै समस्याग्रस्त कम्पनीको संयुक्त कर्जा करिब दुई अर्ब ८१ करोड रुपैयाँ छ र त्यसको सम्पूर्ण हिस्सा खराब कर्जामा वर्गीकृत छ। यी कम्पनीको पूँजी पर्याप्तता अनुपात उच्च देखिए पनि त्यसलाई स्वस्थ सञ्चालनको सूचक मान्न मिल्दैन। निक्षेप र नियमित व्यवसाय अत्यन्त न्यून रहेको अवस्थामा जोखिमभारित सम्पत्ति तथा पूँजीको प्राविधिक गणनाका कारण अनुपात उच्च देखिएको हुन सक्छ।

लाभांशभन्दा पहिले कर्जा असुलीको चुनौती

फाइनान्स कम्पनीहरूको अहिलेको मुख्य चुनौती व्यवसाय विस्तारभन्दा पनि पुरानो कर्जा असुली, धितोको यथार्थ मूल्यांकन र पूँजी संरक्षण बनेको छ। खराब कर्जा बढ्दै जाँदा ब्याज आम्दानी रोकिन्छ, सम्भावित नोक्सानीका लागि थप रकम व्यवस्था गर्नुपर्छ र नाफा संकुचित हुन्छ।

यसको प्रत्यक्ष असर प्रतिसेयर आम्दानी, नेटवर्थ, वितरणयोग्य नाफा र लाभांश क्षमतामा पर्छ। खराब कर्जा दोहोरो अंकमा पुगेका कम्पनीले असुलीमा तीव्र सुधार नगरे आगामी वर्ष पनि सेयरधनीलाई प्रतिफल दिन कठिन हुन सक्छ।

विशेषगरी पूँजीकोष कमजोर भएका कम्पनीमा ठूलो कर्जा थप बिग्रिए नयाँ पूँजी थप्नुपर्ने, व्यवसाय सीमित गर्नुपर्ने वा अर्को संस्थासँग मर्जर तथा प्राप्तिमा जानुपर्ने दबाब सिर्जना हुन सक्छ।

समग्रमा, फाइनान्स कम्पनीहरूसँग अहिले तरलता भए पनि सम्पत्तिको गुणस्तर कमजोर देखिएको छ। १४ मध्ये ९ कम्पनीको खराब कर्जा ५ प्रतिशतभन्दा माथि पुग्नु र ६ कम्पनीको दोहोरो अंकमा चढ्नु सामान्य उतारचढाव मात्र होइन। यो कमजोर कर्जा मूल्यांकन, फितलो असुली र जोखिम व्यवस्थापनमा देखिएको दीर्घकालीन समस्याको परिणाम हो।