जियोको आईपीओमा उर्लियो उत्साह, ठूला कम्पनीका सेयरले सधैं नाफा दिन्छन् ?

काठमाण्डौ । भारतीय सेयर बजारमा उतारचढाव जारी रहँदा मुकेश अम्बानी नेतृत्वको रिलायन्स समूहअन्तर्गतको जियो प्लेटफर्म्सको आईपीओमा लगानीकर्ताको आकर्षण देखिएको छ। भारतकै सबैभन्दा ठूलो सार्वजनिक निष्कासन बनेको जियोको आईपीओ पहिलो दिनमै पूर्ण बिक्री भएर मागभन्दा तीन गुणाभन्दा बढी आवेदन परेको छ।

बुधबार अक्टोबर २१ मा खुलेको निष्कासनमा पहिलो दिनको अन्त्यसम्म ३.१६ गुणा आवेदन परेको हो। योग्य संस्थागत लगानीकर्ता अर्थात् क्यूआईबी समूहमा छुट्याइएको सेयरका लागि ९.४२ गुणा माग आएको छ। सर्वसाधारण लगानीकर्ताको हिस्सा भने पहिलो दिन ७३ प्रतिशत भरिएको भारतीय एक्सचेन्जको तथ्यांक उद्धृत गर्दै इन्डियन एक्सप्रेसले जनाएको छ।

बिहीबार दोस्रो दिनमा सर्वसाधारणतर्फको हिस्सा पनि पूर्ण बिक्री भएको रोयटर्सले जनाएको छ। यसले पहिलो दिन संस्थागत लगानीकर्ताले नेतृत्व गरेको मागमा साना लगानीकर्ताको सहभागिता पनि बढेको देखाउँछ।

कति ठूलो छ निष्कासन ?

जियोले प्रतिकित्ता १ हजार ६५ देखि १ हजार ११९ भारतीय रुपैयाँ मूल्य दायरा तोकेको छ। माथिल्लो मूल्यमा कम्पनीले २७ करोड नयाँ सेयरबाट ३० हजार २१३ करोड भारतीय रुपैयाँ उठाउनेछ। आवेदन शुक्रबार अक्टोबर २३ सम्म खुला रहनेछ। 

यो रकम नेपाली मुद्रामा करिब ४ खर्ब ८३ अर्ब ४१ करोड रुपैयाँ बराबर हुन्छ। निष्कासनको आकारले जियोले सन् २०२४ मा आएको ह्युण्डाई मोटर इन्डियाको २७ हजार ८७० करोड भारतीय रुपैयाँको आईपीओलाई उछिनेको छ। 

संकलित रकमको प्रमुख उपयोग दूरसञ्चार इकाइको ऋण भुक्तानीमा हुने र बाँकी सामान्य व्यावसायिक प्रयोजनमा खर्च गरिने रोयटर्सले जनाएको छ।

कमजोर बजारमा पनि किन आकर्षण ?

जियोप्रतिको आकर्षणमा रिलायन्स समूहको स्थापित नामसँगै दूरसञ्चार तथा डिजिटल व्यवसायको भविष्यप्रतिको अपेक्षा जोडिएको छ। तर लगानीकर्ताले कम्पनीको आकारसँगै निष्कासन मूल्यलाई पनि महत्व दिएका छन्।

बिजनेस स्ट्यान्डर्डका अनुसार मूल्य दायराको माथिल्लो तहमा जियोको मूल्यांकन आर्थिक वर्ष २०२५/२६ को आम्दानीको करिब ३४ गुणा छ। प्रतिस्पर्धी भारती एयरटेलको मूल्यांकन भने करिब ३९ गुणा रहेको उल्लेख छ। यही तुलनाले जियोको मूल्यप्रति लगानीकर्ताको चासो बढाउन सक्छ। यद्यपि दुई कम्पनीको ऋण, व्यवसायको संरचना र भविष्यको आम्दानी फरक हुने भएकाले पीई अनुपातकै आधारमा मात्र सस्तो वा महँगो निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन।

पीई अनुपातले कम्पनीले कमाएको प्रत्येक एक रुपैयाँका लागि लगानीकर्ताले कति मूल्य तिर्दैछन् भन्ने देखाउँछ। उदाहरणका लागि ३४ गुणा पीई भन्नाले प्रतिकित्ता वार्षिक आम्दानी एक रुपैयाँ हुँदा सेयरको मूल्य ३४ रुपैयाँ रहेको बुझिन्छ।

धेरै आवेदन पर्दैमा सूचीकरणमा नाफा हुन्छ ?

जियोको निष्कासनमा देखिएको मागले उत्साह बढाए पनि सूचीकरणपछिको मूल्य अहिले नै निश्चित गर्दैन। आवेदनको संख्या र बजारमा कारोबार सुरु भएपछि कायम हुने मूल्य फरक विषय हुन्।

उपलब्ध बीबीसी सामग्रीका अनुसार भारतमा १० हजार करोड भारतीय रुपैयाँभन्दा ठूला १३ आईपीओमध्ये आठले सूचीकरणका बेला लगानीकर्ताको अपेक्षाअनुसार सुरुवात गर्न सकेका थिए। यो अनुभवले ठूलो कम्पनी र ठूलो निष्कासन हुँदैमा सुरुवाती प्रतिफल आकर्षक हुन्छ भन्ने अनुमानमाथि प्रश्न उठाउँछ।

आईपीओमा कम्पनीले तोकेको मूल्य दायरामा आवेदन लिइन्छ। सूचीकरणपछि भने खरिदकर्ता र विक्रेताको माग–आपूर्तिले मूल्य निर्धारण गर्छ। त्यतिबेला समग्र बजारको अवस्था, कम्पनीको नाफा, ऋणको भार र लगानीकर्ताको अपेक्षाले प्रभाव पार्छ।

जियोका लागि अबको परीक्षा आवेदनको भीडलाई दिगो बजार विश्वासमा बदल्नु हो। ऋण भुक्तानीपछि वित्तीय अवस्थामा आउने सुधार र डिजिटल व्यवसायले कमाइमा गर्ने योगदानले सूचीकरणपछिको मूल्यलाई आधार दिनेछ। लगानीकर्ताका लागि पनि निष्कासनको लोकप्रियतासँगै आफूले तिर्ने मूल्य र कम्पनीको आम्दानी क्षमता हेर्नु निर्णायक हुनेछ।